kendime karne

kemal sayar, "iyi bir hayat nasıl olmalı?" sorusuna, a. c. grayling'ten alıntılayarak cevap veriyor:

"ilk sırada sorgulama ve düşünülmüşlük geliyor: sokrates'in mirası uyarınca, iyi hayat kendi değerlerini eleştirel biçimde seçmiş, "yaşanmış olduğu kadar düşünülmüş" bir hayattır. ikincisi özerkliktir: kişinin hayatının yazarı kendisi olmalıdır; devralınan, dayatılan, korkuyla sürdürülen bir hayat, konforlu bile olsa iyi bir hayat değildir. üçüncüsü anlamlı insani bağlardır: dostluk, sevgi ve duygudaşlık. dördüncüsü entelektüel ve estetik zenginliktir: bilgiye duyulan merak, sanata ve güzelliğe açıklık, hayatı genişleten ve derinleştiren deneyimlerdir. beşincisi dürüstlük ve ahlaki cesarettir: hem kendine hem başkalarına karşı hakikatli olmak. altıncısı ise başkalarının özgürlüğüne saygıdır: kendi iyi hayatımı kurma hakkım, başkalarının aynı hakkını tanımamla sınırlıdır; hoşgörü, çoğulcu bir iyi hayat anlayışının zorunlu sonucudur."*

*

kusursuz ve istediğim her şeye sahip olduğum bir hayat sürdürdüğümü iddia edecek kadar ahmak ve dahi yalancı değilim. ama hâlimden memnunum. ne de olsa "lüks değil ama konforlu ve huzurlu bir hayatım var".

durduğum yeri, olduğum insanı seviyorum. zaman zaman geçmişi düşünüp bu değil de şu yolu seçseydim ne olurdu diye meraklansam da 'bu' yolu seçtiğime fazlasıyla memnunum.

ve şunu biliyorum, yukarıdaki maddeler -ki bold oluşları benim tercihim- ders olsaydı hepsinden de çok iyi notlarla geçerdim.

sanırım bu iyi bir şey...

*: what is good? -the search for the best way to live-

yıllar sonra

sadece bugün, bu balkonda, arada bir at kestanesinin yapraklarını da yoklayan rüzgârla alnımı serinletirken değil, dokuz yıl önce kulağım telefonda, mutfak tezgahına yaslanmış abimin -ki kendisi büyük teyzemin büyük oğludur- söylediklerini dinlerken de yitirdiğimin bir babadan fazlası olduğunu biliyordum.

tam dokuz yıl oldu ve onu özlemediğim tek bir gün bile yok.

ama yine karşılaşacağımızı biliyorum. kelimeleşenlerin tersine o gün geldiğinde, o meydanda onu bulacağımı, tanıyacağımı da. "ben senin oğlundum," diyeceğim. "biliyorum, bizim seçimimiz değildi. ama seçme şansım olsaydı da babam sen ol isterdim."

çiçek açmış kaktüslerin gölgesinde*

uzun zamandır bir kaktüs kolonisiyle birlikte yaşıyorum.

/ne sandınız? "papatyalardan kaktüslere geçişimiz elbette kolay olmadı!" diyen aslı serin'i öylesine sevdiğimi mi?/

karşılıklı sevgi ve saygıya dayalı bir ilişki var aramızda. ben onlara evin en güzel penceresinin denizliğini ve içlerinden en büyük olanına da televizyon sehpasının sol yanındaki ferah boşluğu verdim, onlar da bana evin kalanını.

suya toprağa dikkat etmiyorum sadece. vakti gelince saksılarını değiştiriyor, hatta onları fazlalıklardan kurtarıyorum.

durumdan memnun olmalılar ki bir tanesi şu an neredeyse bir metreye ulaştı. ve onun boyu koloniye ilk katıldığında on santimetre kadardı.

geçen hafta dört yeni üye daha katıldı aralarına. iki tanesini, iki büyük saksıda duran ama bir süredir düzgün büyümeyi reddeden, -hadi cesur olayım- iyiden iyiye çirkinleşen iki tanesinin yerine aldım.

tam bunu söylemiştim ki, "ne yani, sırf çirkinler diye onlardan kurtulmak mı istiyorsun?" diye sordu en sonunda bir kaktüsle de empati kurmuş biri olarak.

cesaretimi toplanıp, "evet," diyemedim ama gerçek buydu. bir iki kelime bulup bir araya getirdim ama tavrı çok netti: kötüsün.

/kötü değilim aslında. sadece estetik kaygılarım var. sadece çiçekleri değil kendimi beğenmekte bile güçlük çekiyorum. allahtan bu huyumu biliyorum da aldırmıyorum.

pelerinim yeter./

tüm bunlar olup biterken, zaman zaman ölü olduğundan şüphelendiğim ama kendisine kıyamadığım bir kaktüste çiçek alametleri belirdi.

/ben bu yazıyı yazana kadar açtılar da./

yaklaşık beş yıldır benimleydi ve ilk defa çiçeğe durmuştu. zamanlama manidardı belki. belki de ben kötü değildim. ama o empatiye devam etti.

"zavallı kaktüs. onu da çöpe atma diye korkusundan çiçek açmış."

*:proust'a selam olsun

akıl versus kalp

bana göre "ölümlü olduğunu bilmesi" olsa da, genel temayül insanı diğer canlılardan ayıran en temel özelliğin 'akıllı' oluşu olduğu yönünde.

başka bir deyişle, genel kabullere göre insanoğlunun başat özelliği 'akıl', olaylar karşısında ilk başvurduğu yer ise 'aklı'.

adımın "performatif muhalifler" hanesine yazılma tehlikesine rağmen itiraz edeceğim: ben tam tersini düşünüyorum. bazı özel durumlar dışında insanlar bütün kararlarını o an, orada duygusal olarak verir, sebeplerini ise daha sonra inşa eder.

evet, sadece kalbi konular değil, her konuda kararımız kalbidir. "tamamen duygusal" durumlarda bile duygusal.

o evi manzarası güzel diye satın almayız mesela. duygusal olarak almaya karar verir, sonra da "harika manzarası var" diye kararımızın arkasında dururuz.

aynı eve duygusal olarak "evet," demediğimiz senaryoda ise akıl "manzarası harika ama o eve, o para verilmez," deriz. hem de iyi güneş almıyordur. keşke bahçe katı olsaydı. bu mahalle çocuk yetiştirmek için ideal değil.

bir defa daha tersini düşünelim. ev çok paradır ama düğünden kalma seti bozdurmak gelir aklınıza. nasıl olsa altın sevmiyorsunuzdur. beşinci kat olması daha iyidir. bahçe katı pislik demektir. hem önü de okul bahçesi mübarek.

ya "arjantin'e aşık olup almanya ile evlenenler" diyecekler çıkacaktır "sevgili" osman konuk'tan çalarak. hatırlatırım; kalbi dedim, duygusal dedim, aşki demedim.

kavinsky

son günlerde ölüleri, 'ölü kızlar'ı* bu denli dilime dolamış olmam boşuna değilmiş. belki hissettim, -söylemeye dilim varmıyor ama- belki de çağırdım; kavinsky yani vincent belorgey doğum gününe bir kaç gün kala ölmüş.

salı gecesi ne olduysa olmuş, paris'teki evinde ölü bulunmuş.

inandığı her ne ise ondan şefkatini esirgemesin.

sadece sıradan bir filmi külte dönüştüren bir adam değildi o. ya da bir ulusun olimpiyat kapanış törenini emanet edeceği kadar büyük bir müzisyen. daha başka anlamları da vardı.

denizin çağrısına karşı koyamayanlar için dalgaların sesiydi mesela. ya da rüzgârın. ya da karla karışık yağmurun.

başka bir deyişle "med" demekti.

*: jorge ibargüengoitia, jaguar kitap

giriş

dire straits'in -ki en sevdiğim müzik grubudur- tadından yenmez şarkısı money for nothing'in girişinde şarkıya hava katan bir vokal vardır. vokalistimiz orada "i want my mtv" der ve sarkastik yaklaşımını başından belli eder.

bugün öğrendim ki, bunca yıl grubun vokalisti mark knopfler diyerek dinlediğim ve tam yerinde yapılmış bir nanik diye daha çok sevdiğim o yerde mikrofona henüz the policeliği bırakmayan sting geliyormuş.

şaşırdım elbette. şaşırdığıma şaşırdım peşi sıra. oysa öğrenmenin yaşı yok. insan her gün bir şey öğreniyor.

ölüler tekrar tekrar ölüyor, yaşayanlar bu kadarını da yapmaz dediklerimizi yapıyor.

dakika ve skor

"Ona düşündüklerimi anlatarak yazı yazma alıştırması yapıyordum. İçimdeki şeytanlarla başa çıkmak için kendimi edebiyata yönlendirmem gerektiğini söylemişti. Hem havuç hem de kırbaç olabilen bir şeyler görüyordu bende. Hımm, dedi sözcükleri yakalar yakalamaz. O zaman gerçek bir kitabın içine yazabileceğim bir cümle söylediğimi düşledim. Sınamak için başka bir kitaptan çalınmış laflar etmek istedim, aniden durup kolunu yakalayarak fısıldadım:

"Ölülerin üzerimizdeki gücü, bizi her zaman görebileceklerine inanmamızdan kaynaklanıyor."

Başımı kaldırıp Ferdinand'a baktım.

"Hımm," dedi."*

*: kjersti skomsvold, 33

"hayırlı cumalar" yazısı

bir cumartesi gününde...

beni türk pop müziğine öykücü başlattı.

ben o zamanlar sözlerini yarım yamalak ya da sözlüklere baktıkça anladığım yabancı şarkılar, gözlerimi kapatınca hayal kurmama izin veren klasik müzikler dinliyordum. geriye kalanları ise dinlemiyor da duyuyordum. düşünün bir, bırakın türküleri neşet ertaş'ı bile henüz keşfetmemiştim.

öykücü'nün türkçe pop dinlediğini fark edince de çok şaşırmıştım. ne de olsa onun büyük büyük annesini korsanlar uzak bir saraydan kaçırmış, buralara getirmişti. hem melekler türkçe pop dinler mi? cennetin seslerini değilse de senfoniler, klasikler falan dinlediğini sanırdım.

üstelik sadece sezen aksu, nilüfer, ilhan irem, mfö, nazan öncel, yıldız tilbe, tarkan vs. değil ne bulursa dinliyordu. ayna, jale, izel, kayahan, hatta yonca evcimik bile dinlediğini hatırlıyorum. 

ve kısa bir süre de olsa bana yonca evcimik sevdirdiği bugün bile aklımda. kendisini değilse de bir şarkısını. daha doğrusu şarkısından bir yeri.

suskunluğumu kırmak için yapmıştı galiba. "bu kadar" gözleriyle bana anne anne bakmış, "seni herkeslerden daha iyi tanımıyorum belki ama ben seni herkeslerden daha iyi anlarım," demişti.

iyi gelmişti.

böyle bir günde herkese iyi gelir.

'ölüler'e bile...

yanında

sosyal medya güzergâhında olur olmaz yerde karşımıza çıkan bir saptama var: coğrafya kaderdir.

/kastedilenin ne olduğunu biliyorum.

derdini anlıyorum.

haklılığını kabul ediyorum.

ama her yerde ve durumda kullanımını ise reddediyorum. bir de bu 'kader'in tıpkı çocukluğumuz ya da ebeveynlerimizle ilişkilerimiz gibi her şeye bahane edilmesini...

genel performansı etkilese de bireysel performansa etkisinin iddia, hatta bahane edildiği kadar büyük olduğuna inanmıyorum. 

kimse kimseyi, ve dahi kendini kandırmasın, orada doğsa ressam olacak çocuk burada da ressam oluyor. orada adam olacak burada da.

bizdeki gibi diplomalı meslek merakı zirvede olmasa da oralardaki her çocuğun sporcu, sanatçı olmak istediğini ve başardığını düşünüyorsanız yanılıyorsunuz./

başka bir deyişle coğrafya her şey değil. nerede doğdunuz kader, nerede yaşadığınız önemli değil.

ama bir şey var ki çok önemli bana kalırsa: yanınızdaki kişi.

evlilik güzel bir şey değil ama biri çıkıp onu güzel kılabilir meselâ. iyi bir takımınız vardır ama kötü bir kaleciyle başarılı olamazsınız.

nereye gittiğiniz değil kiminle gittiğiniz önemlidir.

okyanusu ilk defa kiminle gördüğünüz.

tropik rüzgârla dans eden yapraklara dalıp gittiğinde yanında kim var? koku müzesinde asırlık kokularla mest olurken, bedenini zirveye taşıyan teleferikte dizlerin titrerken, vaka-i adiyeden bir depremle sallanırken yanınızdaki kişi önemlidir. 

o yüzden, dünyanın en uzun köprüsünün orta yerinde durmuş, dünyanın en geniş ırmağına gölgesini bırakan bulutları seyrederken, "seçme şansım olsa yine seninle gelirdim," dersiniz.

"biliyorum, yalnız da gelsem severdim. ama bu kadar huzurlu ve mutlu olmazdım."

ve bu kadar anlamlı olmazdı.

soru mu cevap mı?

ben bir cevap olduğuma inanıyorum. oralarda bir yerde duran, cevabını arayan bir soruya cevap olduğumu.

peki ya siz? siz nesiniz?

sorusunu arayan cevaplardan mı yoksa cevabını arayan sorulardan mı?

evlilik

her gençkız ruhta birikmiş sözlerin
sürgüsü açılsın diye
hep gezintiye çıkar.*

gençkız değil aslında. bir adam. kırklı yaşlarda. ama görseniz, siz de benim gibi adam demek yerine 'çocuk' demek isterdiniz. her daim kırmızı yanakları, yerinde duramayan, sürekli hareket hâlindeki küçücük mavi gözleriyle çok daha genç duruyor çünkü.

adını bilmiyorum ama sürekli karşılaşıyoruz. sokakta, koşu yolunda, market sırasında vs. ama başlangıçtan da anlaşılacağı üzere daha çok kırda, bayırda, şehrin bitip tarlaların başladığı yollarda karşılaşıyoruz.

ve ne zaman karşılaşsak durmak, onu dinlemek ihtiyacı hissediyorum. bazan bir dakika, bazan bir saat. vaktim yoksa müsade istiyorum, aksi takdirde başımın üzerinde yeri var.

ilk defa havuz dönüşü sohbet etmiştik. düzenli spor yapmak istediğini ama beceremediğini söylemişti galiba. ben de, ezber cevaplarımdan bir kaçını söylemiş, her şeyin kendi zamanına sahip olmakla alakalı olduğunu falan iddia etmiştim hatırladığım kadarıyla.

evet, ezber. çünkü, kendisini tanımıyordum ve "isterseniz olur"cu kolaycılardan değilim. üstelik, her şey gerçekten zaman meselesi. sabah ezanıyla evden çıkıp yatsıya zor dönen bir babaya kitap okumuyor demek ise davarlık.

onun anlattıklarından parça parça birleştirerek çıkarttığım hikâyesi de şöyle: kırklı yaşlarda, çalış(a)mıyor, eşinden ayrılmış, iki kızı annesiyle yaşıyor, kendisi de aile evine geri dönmüş.

bunları soru sormadan, günden güne öğrendim. çünkü kendisi soru sorulmadan, bir kitaptan okur gibi anlatmayı tercih ediyor. yalnız kalmaktan nefret ediyor, tuvalette bile sohbet edecek birilerini istiyor, ailesini yormuş bu durum, konuşacak -pardon, dinleyecek- birilerini bulmak için dışarı çıkıyor, konuşmak ona iyi geliyor, genelde o sabah ilacını almamış oluyor.

bazan sorduğu soruya cevaben kendimden bahsetsem de, anlattıklarına itiraz etmiyor sadece dinliyorum. ama ilaç bahsinde hep aynı şeyi söylüyorum: doktor kullan diyorsa kullanacaksınız.

geçen gün yeni bir bilgi eklendi bu hikâyeye. zaten bu yazıyı yazdıran bu bilgi. annesinde de varmış bu rahatsızlık. hatta dedesinde de. yani genetik miras. yani bu duruma rağmen bu adam evlendirilmiş. ve buna rağmen ebeveyn olmasına kimse itiraz etmemiş.

kötülük bu, dedim içimden. belki de eşinden saklanmıştı bu durum. tanımadığım bir kadın için üzüldüm. hâlâ üzülüyorum. sonra o iki kız çocuğu geldi aklıma. onlar için ömür boyu üzüleceğim.

"alçaklık bu," diye devam ettim, bu adamı değil ailesini ve akrabalarını kastederek. "değil ebeveyn olmasına, bazı insanların evlenmesine dahi izin verilmemeli."

*:ismet özel, bir yusuf masalı - birinci bab: şivekâr'ın çıktığıdır