verbum non facta*

kostantiniyye

2012-02-10T16:26:00.000+02:00

vapurla istanbul'a gelen italyan yazar edmondo de amicis, bin sekiz yüz yetmiş dörtte yayınlanan istanbul adlı kitabında kenti ilk görüşünü şöyle anlatır:

"az sonra şehrin iki mil uzunluğundaki bir kısmı ortaya çıktı; fakat, doğrusunu söylemek gerekirse, beklediğim manzara bu değildi. lamertine'in 'istanbul bu mu?' diye sorduğu ve 'ne hayal kırıklığı!' diye bağırdığı yerdeydik. tepeler hala örtülüydü, ancak deniz kenarı görülüyor, evler sonsuz bir dizi halinde diziliyor, şehir dümdüzmüş gibi geliyordu. ben de, 'süvari, istanbul bu mu?' diye haykırdım. süvari kolumdan yakalayıp elini ileriye doğru uzattı: 'ümitsizliğe kapılmayın' dedi, 'şuraya bakın...'"

işaret edene değil işaret edilene bakan amicis, sis dağılıp, istanbul gözler önüne serildiğinde ise şunları yazar:

"şimdi anlat bakalım zavallı; bu ilahi hayali anlatabilmek için kafi gelmeyen kelimelerinle günaha gir! istanbul'u anlatmaya kim cüret edebilir? chateaubriand, lamartine, gautier diye mi mırıldandınız? tasvirler, tabirler akla dolaşırken kalemden kaçıp uzaklaşıyor."

t. curtis ve s. beckett kırması bir adam

2012-02-05T00:37:00.001+02:00

bu ara türkiye gündemini, bin dokuz kırk yedi new jersey doğumlu, brooklyn’de sıradan bir hayat süren ve yazılarını evinin yakınlarındaki ‘çalışma dairesi’nde yazan, tony curtis ve samuel beckett kırması bir adam işgal ediyor.

paul auster…

gerçi bu ilk değil, daha önce de gündemimizi işgal etmişliği var; yazar, senarist ve de yönetmen olarak.

ama bu defa biraz farklı: her şey, son kitabı kış günlüğü'nün ülkesinden bile önce türkçe basılıp, yayımlanması üzerine hürriyet gazetesinden buket şahin’e verdiği röportajda, “hapiste yatan yazar ve gazeteciler yüzünden türkiye’ye gelmeyi reddediyorum! kaç kişi oldu? yüzü geçti mi? biz demokratlar bush’lardan kurtulduk. bir savaş suçlusu olarak yargılanması gereken cheney’den kurtulduk. neler oluyor türkiye’de! en çok endişelendiğim ülke. demokrat yasaları olmayan ülkelere gitmiyorum davet alsam da. aynı sebeple çin’den gelen davetleri de geri çeviriyorum. bu hükümetleri protesto ediyorum.” demesiyle başladı ve eski bir futbolcu olan başbakanımız o topa girmekte gecikmedi.

bir çok utançtan nasibini almış bu topraklarda yaşayan biri olarak ben de, yazdıkları, hatta yaz(a)madıkları yüzünden hapiste olmanın ayıbına dikkat çeken bu cümlelerin haklılığına sonuna kadar katılıyorum. ben de ‘hapiste yatan yazar ve gazeteciler yüzünden’ bir ülkeye gitmeyi reddeder, buna zemin hazırlayan hükümetleri protesto ederdim.

ama, asla ve asla, çok değil bir yıl önce israil’e gitmiş olmamı, “israil'de düşünce özgürlüğü var. ne yazarlar ne de gazeteciler hapiste.” diyerek savunmazdım.

aksi takdirde insanlar, aydın bilinci ve insan olmanın erdemi adına 'gazetecilerin özgürlüğü'nden başka bir şeyi umursamadığımı düşünürdü.

yavaşlık

2012-02-02T23:02:00.004+02:00

"sürüp gitmede tereddüt eden ya da yön değiştirmek istercesine, gözden kaçmayacak bir biçimde yavaşlamaya başlayan bir dönem vardır insanın yaşamında."*

*:robert musil, üç kadın

mobapp

2012-01-26T22:54:00.001+02:00

meşru olmayan bir aşkın parçalanmış portreleri...

semih kaplanoğlu'nun ilk filmi: 16mm, siyah-beyaz, 14'

alman ekspresyonist sinemasına öykünen, sessiz bir film; biraz murnau, biraz fritz lang... aşk, kıskançlık ve cinayet öyküsü. olaylar, hafif meczup, kılık kıyafetine ve tavrına bakarak memur olduğu düşünülebilir kahramanımızın bir vitrin mankenine aşık olmasıyla başlayıp gelişir.

*

yönetmen semih kaplanoğlu, bu şirsel ismin hikayesini, yusuf'un rüyası adlı söyleşi kitapta* "gençlik işte..." diye başladıktan sonra şöyle anlatıyor:

"o zamanlar aramızda filmlere uzun isim koyma modası vardı. sebebi de alp zeki heper'in yasaklanan filmi soluk gecenin aşk hikayeleri... alp zeki heper o dönem bizim için efsane gibi. istanbul'a gidip geliyoruz dedim ya, o gidiş gelişlerde yeşilçam sokağı'na gidiyoruz, oradaki kahvelere uğruyoruz. setçiler var , ışıkçılar var, eski oyuncular var, onların yanına oturup sohbet ediyoruz. bize 'film çekecek misiniz?' diye soruyorlar, projelerimizi, hikayelerimizi anlattırıyorlar. bizim yazdığımız hikayeler bir tuhaf tabii, yeşilçam filmlerine benzemiyor. dinledikçe 'saçmalamayın! sonunuz alp zeki heper gibi olacak' deyip duruyorlar. 'allah allah' diyoruz, 'kim bu alp zeki heper?' sonra anladık kim olduğunu. onun başına gelenler ve trajik sonu bizi etkiledi tabii.(...)

şunu da hesaba katmak lazım, yetmişlerden bahsediyoruz. bir sürü şeyi duyuyoruz ama öyle her şeyi izleyemiyoruz... dönemin dergilerinden birinde, galiba yeni sinema'da, heper'in filmlerinin fotoğrafları yayınlanmıştı. onlara bakıyoruz, yani bildiğimiz türk filmlerine hiç benzemiyor. çok değişik şeyler, siyah-beyaz. ayrıca bir metin erksan efsanesi vardı. sevmek zamanı'nı falan öyle ha deyince seyredemiyorsun, yok ortada. kuyu diye bir film yapmış. millet anlatıyor, 'adamla kadın saatlerce yürüyor, git git bitmiyor.' çok merak ediyoruz. dergilerde fotoğrafları görüyoruz, fotoğraflara hasta oluyoruz. bütün bunlar ister istemez etkiliyordu bizi. onlardan bir şey almaya çalışıyoruz, filmlerimizin adını onlardan devşiriyoruz..."

*söyleşen: uygar şirin

alp zeki heper için...

dost acı söyler

2012-01-25T18:06:00.000+02:00

çok kıymetli nisa taifesi, bazen, büyüdüm ama çocuksu ruhumu koruyorum saçmalamaları yapıyorsunuz ya, yapmayın...

kaldı ki, biz erkekler öyle seviyor olsaydık, üniversite kantinlerinden çıkmaz ya da penguen'in imza günlerini kaçırmazdık.

buluşma

2012-01-22T21:41:00.005+02:00

bazen, iki yazar gelir aynı yerde buluşur.

iki ayrı öykü, aynı kış gününde.

gönül-çelen'de* hikayesini david copperfield ve charles dickens'a taş atarak anlatmaya başlayan kahramanımız holden caulfield, new york'ta trenden indikten sonra bindiği taksinin şoförüne, 'hey, bakar mısınız?' der ve birdenbire aklına gelen bir şeyi sorar:

"güney central park'ın hemen yanındaki o gölde bulunan ördekleri biliyor musunuz? o küçük gölde hani. acaba, göl donduğunda, o ördekler nereye gidiyorlar, biliyor musunuz? haberiniz var mı acaba?" ama anladım ki, ancak milyonda bir olasılıkla haberi olabilirdi.

dönüp, bana bir manyakmışım gibi bir baktı.

"sen n'apıyorsun ahbap, ha? benimle kafa mı buluyorsun?"

"hayır, yalnızca merak ettim, hepsi bu kadar."

başka bir şey söylemedi, ben de artık konuşmadım."

işte tam burada okumaya, menekşeli vadi'den* sonra en sevdiğim sait faik öyküsü havuz başı karışır.

anlatıcı, "beyazıt havuzunun kenarındaki kanepelerden birine oturmuş, sizi bekliyorum." diye başladığı öyküyü, bir zaman sonra yandaki kanepeye oturan ve kendisiyle sohbet etmeye başlayan iki kişiden erkek olanın sorusuyla bitirir:

"- kışın donar mı bu su?

ne diyeyim ben şimdi? üzüntüm yine dağılıyor:

- donar -diyorum, donar da çocuklar üstünde kayarlar.

kadına dönüyor adam:

- donarmış; çocuklar üstünde kayarlarmış -diyor. ne dersin sevgilim, beyazıt havuzu kışın donar mı? murtaza çavuşla karısı hacer anaya ben, donar, dedim."

*: adnan benk bu romanı, 'attrape-coeurs' adlı fransızca çevirisinden türkçeye kazandırdığı için, roman bin dokuz yüz altmış yedide cem yayınevi-yirminci yüzyıl klasikleri serisi'nde 'gönül-çelen' adıyla basılır.

(selçuk'un kitaplığında görmüş, basri amca'nın kitaplığından çalmıştır, diyerek hemen el koymuştum. babamın kitaplığından çalmakla kendimi nasıl bir tehlikeye attığımı biliyor musun, diye itiraz edecek olsa da fazla direnmeden ilk sayfasına “dostum'a” yazdığı kitabı bana vermişti. tükenmez kalemle yazdığı için silemedim. üzerini karalamak aklıma gelmedi değil, ama bir defasında karaladım ve çok çirkin oldu.)

**: aslında vesikalı yarim olmasaydı bu düş öykü birinci gelemez, ilk sıra havuz başı'nın olurdu, ama safa önal'ın senaryoyu menekşeli vadi'den yola çıkarak yazdığını öğrendikten sonra mümkün değil.

bir masada iki kişi: ölüm

2012-01-21T01:35:00.000+02:00

çayından son bir yudum aldı, masaya bıraktığı fincanı parmak uçlarıyla ortaya doğru itti. bir süre camdan dışarı, belki de apansız bastıran yağmurda ıslanmamak için koşuşan insanlara baktı. bakışlarını oradan alıp az önce masanın ortasına doğru ittiği fincana verirken konuşmaya başladı:

- sevdilerim, ki iki eliflik hacmimle canım yollarına feda olsun, hepsi gitti, bir tek sen kaldın.

- korkmayın, ben buradayım. daima buradayım.

- sakın benden önce öleyim deme.

- elbette sizden önce öleceğim. varlığınızla sınandığım kafi, bir de yokluğunuzla sınanmak istemem.

- hiçbir şeyle sınanacağın yok.

- bir dakika... hayır, siz benden önce ölmelisiniz ve ben demeliyim ki, o öldüyse herkes ölebilir. ben de ölebilirim.

*

galiba, bu konuşmanın üzerine on yıl daha yaşlandık. söz verdiğim gibi, ben buradayım. şükürler olsun ki, mevcut tamam.

doktor cemal*

2012-01-17T09:29:00.003+02:00

insanlarla iç sesle konuşup onların iç sesini duyan, hayatla mesafeli olduğu için onu herkesten daha iyi gören hayat seyircisi. the thin red line üzerinde yürüyen pvt. witt'in ruhdaşı.

yerçekimi kanunu'na uyarak dalından düşen, eğimli arazide yuvarlanan, peşi sıra kendini akıntıya bırakan elmalara benziyor biraz. iki yıl önce, yürümeyen bir ilişkinin ardından eşinden ayrılması, eşi istedi diye, olmalı. tıpkı, böyle bir dünyaya çocuk yapmamak gibi... mecburi hizmet sebep olmuş, kendini küçük bir kasabada hayata karışmadan doktorculuk oynarken bulmuş.

'terk-i terk' etmeye geldiği de, geriye döndüğünde 'bir zamanlar anadoluda' diye başlayan öyküler anlatacağı da yok.

nefes borusundaki toprağı görmezden gelmek, belki de hayatının en önemli kararıydı. böylece kendi taşrasını bulmuş oldu. sonra pencereden baktı, dışarıda hiçbir şey olmamış gibi devam eden hayatı bir süre seyretti ve yüzüne bulaşan kanla görüntüden çıktı.

*:nuri bilge ceylan, bir zamanlar anadolu'da

günün sorusu: dört yapraklı yonca

2012-01-15T17:20:00.001+02:00

çocukluğumuzda, büyüklerin ona yüklediği anlamı öğrenince çayır çimen aradığımız dört yapraklı yoncaların, teknolojinin gelişmesi ve genetik biliminin katkısıyla labaratavurlarda kolayca üretildiğini, üstelik saksısıyla beraber satıldığını biliyor muydunuz?

terkedilmiş şiirler

2012-01-13T19:07:00.002+02:00

mehmet murat: lisede okuyor. sonda. şiiri, kağıttan gemileri, bulutları çok seviyor ve türkan şoray'ın estetik görmemiş haline aşık. son günlerde ise, kendisine terkedemeyeceği bir şiir versin diye, ohepvarolan'a dua ediyor.

*

I.

önce dalgınlığıma geldi,
şimdi göz göre göre seviyorum seni.*

*terkedilmeseydi didem madak'a ithaf edilecekti.

II.

kızlar için fincan içlerine gelecek inşa eden
allahım beni bilirsin, ben aylak ve günahkar
kulunun her duasına cevap, kar tanesine melek
o kızlara uzun elbise, ki etekleri rüzgarda uçuşur*

*terkedilmeseydi cahit zarifoğlu'na ithaf edilecekti.

III.

sen istedin diye açıldı bu parantez rüyaya
sen esas kızı gün batımlarında yazılmış
düş dökümü günlüklerimin ve dahi
onlarla yüklü kağıt gemilerin kenar süsü

sen istedin diye açıldı bu parantez rüyaya
sen ile başlayan düş rengi bir şiir olsun diye.*

*terkedilmeseydi turgut uyar'a ithaf edilecekti.

özet

2012-01-12T09:40:00.001+02:00

"hayatta her zaman mutlu olmayı istedim; ama mutlu olmaya çalıştığım söylenemez."*

*:sevim burak

zevkler ve renkler

2012-01-11T17:03:00.001+02:00

ahmet hamdi tanpınar, ki kendisi türkçe'nin en büyük yazarıdır ve edebiyat tarihine armağan ettikleri kadar yaşantısıyla da daima ilgimi çekmiştir.

örneğin, zümrüt filminde figüranlık, bir güzellik yarışmasında jüri üyeliği yapmış olması beni hem şaşırtır ve nedenleri hususunda meraklandırır, hem de çok hoşuma gider. fakat anlatmayı en çok sevdiğim anektod, meral ataç'ın babam nurullah ataç başlıklı kitabında da yer alandır.

meral ataç o kitapta, babası nurullah ataç'ın tanpınar'ı evlendirme girişimi sırasındaki bir anıyı tanpınar'ın ağzından şöyle aktarır: "nurullah! akraban hanımları çok beğendim. ikisi de gerçekten birer hanımefendi. ama ben bu denli ağırbaşlı hanımlardan hoşlanmam. benim evleneceğim kadın biraz orospu halli olmalı."

guliver'in seyahatleri

2012-01-09T16:08:00.001+02:00

bakmayın siz benim, kadınlara anlatacak hikayelerim olsun diye okuyorum, deyişime. oysa, bir yaz öğleden sonrasında arka odanın serinliğine sığınmış babamın gazete okumasını taklit ederek çıktığım bu yolda, okumayı öğrendiğim günle birlikte kitapların dünyasına dahil oldum.

çünkü, yaşamın gerçekliği o çocuğa bir şey demiyordu.

okul, soru sormamız yerine soruların verilmiş yanıtlarını tekrar ettiğimiz bir yerdi. öğrenelim diye değil, sanki evlerde ve sokaklarda yaramazlık yapmayalım diye günün belli bir kısmını orada geçiriyorduk.

ödevlerimi günü gününe yapıyor, kalan zamanlarda televizyon izliyor, çoğu zaman bir başıma oyun oynuyordum. hatta babama yardım ediyordum. üstelik aşkı daha küçük bir çocukken farketmiştim. çünkü, eniştemin kız kardeşi ne zaman bize gelse dikkatini çekebilmek için yaramazlık yapardım. ses tonu ise muhteşemdi.

yine de yaşanan hayatın gerçekliği bana yetmiyordu.

çizgi romanlar vardı -inkar edemem bana okuma alışkanlığını onlar armağan etti- ama, hayal dünyam galiba çizgilere hapsolamayacak kadar genişti.

henüz, çekip gitmenin alışkanlıklara karşı kendi sürecini yaratmak olduğunu bilmiyordum. göçmen kuşlar sadece hayat bilgisi dersine ait bir bilgiydi; haliyle 'göçüp duran sonra da geriye dönen bu kuşların asıl yurdu neresidir,' diye, merak etmiyordum. kaşif ve maceraperest arasındaki farkı öğrenebilmem için ise daha zamana ihtiyacım vardı: kaşif geriye döner ya da haberleri gelir, maceraperestin ise ne bunlara ayıracak zamanı ne de arzusu vardır. dino buzzati'nin yedi ulak öyküsü içinse çok mevsim geçmesi gerekiyordu.

dedim ya, yaşadığımız sıradan hayat bana yetmiyordu.

tam da o günlerde yol arkadaşım gri ciltli bir kitapla geliverdi: guliver'in seyahatleri...

çocukluk kahramanım ve dostum guliver'le ilk önce cüceler ülkesine giderdik. sonra devler ülkesine. ardından konuşan atlar ülkesi ve en sonunda kendimizi uçan bir adada bulurduk.

kaç kez dolaştık o ülkeleri bilmiyorum ama belleğimdeki izleri giderek azalıyor. o gri ciltli kitapsa cildi dağılmış bir biçimde, üzerinde hayatın izleriyle hala kitaplığımda duruyor.

ama değişenlerin arasına ben de katılmış olmalıyım ki, yeri artık alt raflarda.

"behzat ç.'nin kadınları" için zeyl

2012-01-06T10:39:00.003+02:00

bu şehirden 'en güzel gömleği, perçemini saklamak için saçına taktığı toka'sıyla yürüyüp geçen kız için...

farkettim ki, eğer bunları söylemezsem behzat ç.'nin kadınları eksik kalacak.

başlıyorum.

bir.

selçuk'la fenerin yan tarafındaki kayalıkta durmuş hiç konuşmadan sudaki babamı seyrediyoruz. başımla denizde yüzen, daha doğrusu oyunbaz kulaçlar atan babamı işaret ettim.

- sence de bu adamın oğlu değil miyim ben?

buraya geldiğinden bu yana, neredeyse iki haftadır ilk defa gerçekten gülümsedi.

- kesinlikle, dostum.

babamı orada bıraktık ve eve dönmek için merdivenlere yürüdük. selçuk, kayalıktan fenere çıkan beton basamaklarda aniden durup ufuk çizgisini seyretmeye koyuldu. ben de bir kaç basamak aşağıda, ufuk çizgisinde onun gördüklerini görmeye çabalarken sordu:

- onu bir kez olsun aldatmadım. ona hiç yalan söylemedim. o istiyor diye sevmediğim bir şehirde yaşamaya razı geldim. onu her şeyden çok sevdiğim halde neden ayrılmak istiyor?

benden de mi, diye soracaktım ama o sıralar hayatımızda kötü şakalara yer yoktu. ben de doğru bildiğimi söyledim.

- çünkü, seni iyi sevgili yapan ne varsa şimdi seni kötü bir eş yapıyor. hatırlıyor musun, patronunuzun evde canı sıkıldığı için iş yerine gelen, anlamadığı halde işlere karışan eşine tahammül edememiş istifa etmiştin ve bunu bize söylediğinde o da dahil hepimiz sana bir masal kahramanıymışsın gibi bakmıştık. aynı şey şimdi olsa seni en az sorumsuzlukla suçlardı. dur, onun gibi yapacağım: korumak zorunda olduğumuz belli bir standart var.

- haklısın, dostum. aynı şey şimdi olsa yine istifa ederim.

selçuk bir kaç gün sonra gitti, her şeyi kabul ettiğine dair kağıtları imzaladı ve geriye bekar bir adam olarak döndü.

iki.

bir kaç ay evvel, yine selçuk'la beraberiz. kaybedenler kulübü'nü izleyelim diye tutturdum. çünkü, bundan sonra taklit edelim diye, elamanların program sonrası uğradıkları köftecide geçen ve kaan'ın, "hiç satmayan kitaplar basıp, hiç dinlenmeyen bir radyo programı yapıyorum," dediği ve mete'nin bir süre sustuktan sonra, "bu çok iyi," dediği, sahneyi seyrettirmek istiyorum.

(selçuk'un "pis... pis adam." deyişini bir defa görseniz, ne demek istediğimi anlardınız.)

filme dalıp gittik sonra. ta ki, mete kendisi sorup kendisi cevaplayana kadar: kadınların özelliği ne biliyor musun? seni sen yapan özelliklere aşık olup sonra senden o özellikleri almaya kalkıyorlar.

üç.

eğer bakmayı bilmiyorsanız, ilkokul öğretmeninden haksız yere azar işittiği halde ağlamamak için direniyor mu yoksa şefkat dolu mu bakıyor, bilemeyeceğiniz gözlerini bana dikmiş, dört yıl önce neden beni ittiğini açıklamaya çalışıyor. çok çocuktum, diyor. hayatı masal, kendimi prenses sanıyordum. ve prensin beyaz atla geleceğini. ama sen gri seviyordun. ama hayatın masal olmadığını biliyorum artık. üstelik ben de prenses sayılmam. ama bırakalım bunları. çünkü sen matematik bilirsin; sadece dört yıl değil, dört yıl seninkinden dört yıl benimkinden toplam sekiz yıl kaybettik biz. ve ben seni olduğun gibi kabul ediyorum.

tekrar etti: seni olduğun gibi kabul ediyorum.

sonrası ferahlık.

dua

2012-01-04T18:38:00.000+02:00

"olanlar oldu tanrım
bütün bu olanların ağırlığından beni kolla!"*

*:didem madak, ‘ah’lar ağacı

mutluluk

2012-01-02T01:47:00.000+02:00

montherlant, "mutluluğun rengi beyazdır, bu yüzden yazılsa da sayfalarda görünmez," der. ve böylece, hem aragon'u hem de "mutlu aşk vardır ama öyküsü yazılmaz," diyen muhalifleri tekzip eder.

biz olsak, aragon'la karşılaştığımızda sorardık: hiç mi yok?

*

ayrıca bakınız: turgut uyar-sibernetik

herkes aynı hayatta

2011-12-30T09:43:00.002+02:00

yeni yıl şarkısı.

yani evlerin duvarlarında takvimler değiştiğinde dinlensin diye.

tıpkı çarpacak bir gezegen arayan kuyruklu yıldızlar gibi. ama o muhatabını biliyor. belki de, farkında olmadan çember tamamlanıyor.

Herkes Aynı Hayatta by Mehmet Erden on Grooveshark

ilk izlenim için tek bir şansın vardır: beş

2011-12-20T11:45:00.001+02:00

"- günaydın.

bakakaldım eşşizliğine. kutsal yüküne. sırtındaki her bir ok, göğe yükselen minareler gibi parıldıyordu. bu minareler kimi zaman devriliyor, yan yatıyor, kimi zaman dimdik duruyordu üstünde. yeterince uzaktan baktığınızda, bir kubbenin üstünden yükselen minareler bize benziyordu. karşımda ihtişamı ile duran erkek kirpi güçlü ve ihtişamlıydı. benden de hayli iriydi. zamanı tükezleten bir karşılaşmaydı bu. ben onu seçtim orada, o beni. aşkın kalbe düştüğü böyle anlarda ikna olmak için beş duyuya birden ihtiyaç duyarsınız. birden bir koku gelir, bir ses duyulur, tatlı-ekşi bir şeyler dolaşır dilinizin üstünde. bu güzelliği gören gözlerinizle gurur duyar, bastığınız yerlerin ayaklarınızın altından ipek gibi kayıp gittiğini hissedersiniz.

sevgilim bütün dünyanın kalbi adına bakıyordu bana. bin dehlizli bir yeraltı şehrinden getirilmişti gözleri, onlarla kötü bir şey yapması mümkün değildi. dünyanın bütün ışıklı varlıklarının içinden sevgilimin gözlerini hemen seçerdiniz. gelişigüzel dağılmış otları bir bakışıyla şifalı hale getirir, değersiz taşları bir hazineye dönüştürebilirdi. sevgilim bunu öyle kolay yapardı ki, siz bütün bunlar olurken tek bir çıtırtı bile duymazdınız. her an söyleyecek sözü olan biriydi. şöyle demişti işte:

- günaydın."*

*: bedia ceylan güzelce, 1473

kar altında

2011-12-19T17:06:00.001+02:00

kar usul usul yer yüzüne düşerken ait olmadığım bir şehrin ıssız sokaklarında yürüyorum.

biraz soluklanmak, biraz da karı izlemek için alçak bir bahçe duvarı bulup oturdum. orada, tıpkı bu bahçe duvarı, bu ıssız sokak, ait olmadığım bu şehir gibi ben de ağır ağır beyazlaşırken kaldığım otelin resepsiyonunda çalışan yaşlı adamın dediklerini düşündüm. ait olmadığım bir şehirde, kimsenin geçmediği ıssız bir sokakta, yapayalnız...

havaalanında bindiğim taksinin şoförü, şehrin en iyi küçük otelidir, diyerek yolculuk çantamı kaldırıma bıraktığında gözlerim boşuna bir giriş aramıştı. meğer eski bir apartmandan dönüştürülen otel, bodrum kattan başlıyormuş. adını da buradan alıyormuş şehrin -tabeladaki iki harfi karanlık- en iyi küçük oteli.

basamakları, kaldığım en kötü yer rekoru bir daha kırılmayacak biçimde yıllar evvel kırıldığı için, ne ile karşılaşacağımı umursamadan birer birer indim. beni orada, yemek yemeyi sevdiğini belli eden bedeniyle güler yüzlü bir ihtiyar karşıladı. dökülmüş saçlarından arda kalana ve kirli sakalına beyazlar bulaşmıştı. ortak bir dil bulup fiyatta anlaştık ve adımı, ne yaşlılığını ne de zerafetini saklamayan zarif ama yaşlı elleriyle üç yüz sekiz numaranın yanındaki boşluğa kaydetti. harfler kadınsı bir biçimde yuvarlak, noktalar bir kalem ucundan ibaret.

gece sıradan, bütün ilk geceler gibi. biraz yorgunluk, bir o kadar da bölük pörçük bir uyku. sabaha kahvaltı. resepsiyonun olduğu bodrum katında. acele etmeksizin, bir yere varmayı amaçlamayan adımlar gibi.

masama oturdu ve dün akşam bulduğumuz ortak dille anlatmaya başladı: eski arkadaşlarından birine ait bu otelde yiyecek yemek ve yatacak bir yer için çalıştığını, özellikle gece çalışmayı tercih ettiğini, artık yaşlandığı için az uyuduğunu ve uyuması gereken zamanlarda uyumak yerine müşterilerle sohbet ettiğini... ya ben, ben ne arıyordum haritanın bu köşesinde?

kaçtım, dedim. alnımdaki ateşi söndürsün diye rüzgara bıraktım kendimi. o da beni buraya savurdu.

bir süre sustu, sonra izin istermiş gibi yüzüme baktı. aradığını yüzümde görmüş olmalı ki konuşmaya başladı: daha çok gençsin, bir sürü kadın tanıyacaksın. her defasında ilkmiş gibi hissedeceksin ve sana ilk defa aşık oluyormuşsun gibi gelecek. rüzgara gelince, ancak durursan söndürür alnındaki ateşi. öbür türlü, seni terkisine alan atlar gibidir. sadece sürükler.

oturduğum yerden kalktım, geldiğim yolu geriye yürüdüm. ait olmadığım bir şehirde, kimsenin geçmediği ıssız bir sokakta, yapayalnız.

bilirim bir kışa hazırlanmayı*

2011-12-16T16:56:00.003+02:00

mevsimin ilk karı sulu sepken de olsa bir defa daha nergisleri beklemeden yağıyorsa kitaplığın raflarını yormanın zamanı gelmiş demektir.

*

sana bir boyun atkısı gerek. çünkü kış geldi.
ve sular bir uzun geçmişe hazırlanır. nerdeyse.
bir çocuk ölür. bir kadın hastalanır. odalar
bulutlanır.
su içmekten. uzak. bir köfte kokusundan
insan
uzak
bir memleket havasından.
belli belirsiz bir şeylerden utanır.
yapışkan ve dayanıksız bir vidanın eşliğinde
gece.
hatırlarız bir günlerde üşümediklerimizi.
üşümeyeceklerimizi.

kimilerine bir şarkı gibi gelir bütün bunlar. oysa.
bir kez daha söylüyorum üstümüze yağanları.
uzuneski.
olumsuz. güneşlere aykırı.
haziran mintanları. kopkoyu kent garları.
alınıp götürülenler. yerlerine konanlar.
anladığımız ve.
şaştığımız kalabalıklar. bir korku
aşka benzer yalınlığı. bir korku.
kuduz korkusu gibi sudan.
bir korku.
semercilerin. bakırcıların. nalbantların. arzuhalcilerin.
kantarcıların ve demircilerin ve çilingirlerin.
parmakçıların dinsizlik korkusu. takunyecilerin.
bir odada kalanların ölüm korkusu.
bileycilerin, bezzazların ve ölü yıkayıcıların.
ve pazarcıların. gökyüzü korkusu.
bütün garipliğiyle esnaf çarşılarının
ve uygunluğuyla ve yenilmişliğiyle
bir sancı gibi dolanır içimizi.
yarı aç yarı tok dolaştığımız bir ankara’da
bir haşhaş gibi sanki. bir acı su.
bir yağmur cömertliğiyle anadolu’dan
dolaşır içimizi.
onların akşamları.

(yaralı olmak
yerinde olmamak
uzun gecikmesi son kesinliğin
bir sabah biliyoruz elbet neyi bölüştüğümüzü
göz göze
bakışınca. biliyoruz
neyi bölüştüğümüzü.
konuşmasak da.)

şimdi tutalım bu diriliği artık. zamanıdır.
zamanıdır. neredeyse kar başlar. küçük kuşlar ölür.
semerciler ve dilsizler ölür.
seninle ben kalırız. yeni bir yaşamaya.
gökler ve kentler ufalır. seninle ben kalırız.
o şarkı sanılanlar bir kavga halini alır.
neredeyse kar başlar.
birini düşünür gibi oluruz. biliyorum
ellerin de üşür. biliyorum ama
isıtabilirsin onları. o ateşte.
hazırsın da. biliyorum. ama
sana bir boyun atkısı gerek. kış geldi.
*

biliyorum, bana bir boyun atkısı gerek...

*turgut uyar: her pazartesi, 62–67 notları

günün sorusu: kararsızlık

2011-12-16T09:53:00.001+02:00

neden kararsız kalarak kaybettiklerimiz yanlış kararlarla kaybettiklerimizden daha çoktur?

behzat ç.'nin kadınları

2011-12-15T08:51:00.000+02:00

'giriş' yerine, bir süredir yazmayı düşündüğüm bu yazıyı kırk ikinci bölümde mevzuya dahil olan suna'dan sonra yazmaya başladım. her zaman olduğu gibi, hırsızın hiç mi suçu yok, diye soracak birileri çıkacaktır.

vardır elbette, ama konumuz bu değil.

*

gençlik aşkı ve şule'nin annesi olmasına rağmen ilişkilerine dair bir şey bilmediğimiz mine'yi de sayarsak, hikayesi behzat ç.'nin hikayesine karışan altı kadın var.

behzat ç.'nin gerçek* ergenliğine denk gelen mine, muhtemelen yürüyeceği çok yolu olduğuna inanan, olası hatalarını telafi etmek için bol vaktinin olduğunu düşünen ve sadece ardına değil, yanına ve yöresine bakmadan yolunu yürüyen behzat ç. tarafından terk edilmiştir.

bu düzen değişmeli, diyerek, düzenin çarklarına çomak sokmaya çalışan devrim sevdalısı genç bahar, kadın bahsinde şanslı bu adamı anarşist yanından ötürü sever ve bir yüzbaşıya yumruk atabilen askeri lise öğrencisi onun için cazibe merkezidir. aynı bahar, askeri liseden atılan ama babasının hatırlı dostları sayesinde polis akademisine giren behzat ç.'nin düzenle uzlaştığını ve düzenin bir parçasına dönüştüğünü düşünerek onu terkedecektir. yıllar sonra behzat ç. ona evlenme teklif ettiğinde ise, zaten iki tane çocuğu olduğu ve üçüncü bir çocukla uğraşmak istemediği için, hayır, der.

behzat ç.'nin eski karısı ceyda ise, banka müdürü bir babanın gözü yükseklerde kızı olarak behzat ç.'ye baktığında, henüz yolun başında olsa da önü açık, istikbali parlak, geleceğin şube müdürlerinden yakışıklı bir adam görmüştür. zamanla bu adamın düzenle uzlaşmasının mümkün olmadığını, kafasında yaptığı hesabın çarşıya uymadığını anlar ve yıkılan hayalleriyle baş edemediği için soluğu psikiyatristte alır. sonra da o dala tutunur.

'vesikalı yarim'iz, bir pavyonda assolistlik yapan gönül ise, bu altı kadın arasında behzat ç.'nin hayatına sokulmayı en çok başarandır. aynı zamanda, bu hikayedeki en güçlü kadın figürü olarak hayat ne getirirse getirsin üstesinden gelecek kadar ayakları yere sağlam basar. behzat ç. pavyona gelmezse dert etmez, aylar sonra baş komiserin yolu kapısına düşerse, nerelerdeydin, diye sormaz. behzat ç.'den bir şey talep etmez, beklemez, onunla ilgili hayal kurmaz. ona ve dünyanın geriye kalanına eyvallah etmez. ona ağzı sulanarak bakan, sahip olduğu ne varsa önüne serecek onca erkek varken, behzat ç.'yi seçer. onu tanır, zaaflarını ve karanlık yanını iyi bilir, ama doğrusunu öğretmeye çalışmaz, değişsin diye uğraşmaz. dedim ya, onu olduğu gibi sever. bu yüzden, behzat ç. en çok onun yanında mutludur, behzat ç.'nin yanında olmayı en çok o hak eder.

bir filmlik saltanatı olan olay yeri inceleme şubesi’nin genç komiserlerinden songül ise sadece behzat ç. ile sevişsin diye oradadır ve ilişkilerinde derinlik aramak boşunadır. amerikada eğitim görmüş, batının teknolojisiyle beraber ahlakını da almış bu kız, hayatının en cazibeli dönemini yaşayan behzat ç. ile sevişmeyecek de ben mi sevişeceğim? üstelik adamda şeytan tüyü vardır; üstelik, bu ergen hallerin, sorumsuz tavrın, vurdum duymazlığın bir çok kadına çekici geldiği de muhakkak. en önemlisi, taraflar hesap sormayacağı gibi hesap da vermeyecektir. kafaları rahat, huzurlu bir şekilde birbirlerine dokunup geçerler.

iki farklı hayattan gelen behzat ç. ile savcı esra iş yüzünden karşılaşmamış olsaydı, bırakın birbirlerini fark etmeden aynı mağazalarda alış veriş yapmayı aynı sokaklarda bile yürümezlerdi. esra'nın almış olduğu eğitim ve terbiye, ilgi ve zevkleri bir yana görünüşü bile behzat ç.'nin ancak cinayet soruşturması için gideceği uzak mahallelerdendir. ama kader kitabında yazılanlar olur ve bu ikisi karşılaşır. eşinden ayrılan ve ait olduğu dünyanın kadınsılaşmış erkeklerinden sıkılmış olan savcı esra nihayet behzat ç.'yi görür. bir süre ona ve hayatına, dünyanın uzak bir köşesindeki folklorik öğelere meraklı turist edasıyla yaklaşır: beraber futbol maçına gitmeler, meyhanede takılmalar, şarap kadehi tutan narin ellerin rakı bardağını kavraması... ömrü boyunca bu tarz hesaplarla işi olmamış olan behzat ç. de, beni olduğum gibi seviyor, diye düşündüğü bu kadına meylediverir. ama savcı esra ona her müdahale ettiğinde, onu düzeltmeye çalıştığında ise geri adım atar. ta ki, tıklanma rekorları kıran, "mutsuz olalım, ne var? biz de mutsuz oluruz. ben seninle mutsuzluğa da varım" dediği ana kadar. behzat ç. şarap kadehini kafasına diker ve olaylar gelişir.

*

'son' olarak, suna'nın konumuzla bir alakası olmasa da, onunla behzat ç. arasında bir şeyler olursa, bunu, aşk ya da ilişki bağlamında karşı cins konusunda başarısızlığa uğradığı için eğilimlerini hem cinslerine yönelten bir erkek tavrı olarak okuyacağımı söylemek isterim. bu durumu, tam tersine suna'nın kadınlığını hatırlaması olarak gösterecek herhangi bir senaryo hamlesinde de, o halde adını neden suna koydunuz, diye sorarım. bkz: herhangi bir isimler sözlüğü...

galiba, başladığımız yere döndük.

herkes bilir, bu son demektir.

her yola çıkan, yüzünü duvara dönüp ölmek için evine döner.

çember başladığı yerde biter.

*:behzat ç.'nin gerçek olmayan ergenliği ise bambaşka bir yazının konusudur ve bir yığın okumaya açıktır.

dakika ve skor bildiriyorum

2011-12-12T15:19:00.003+02:00

yazarı dışında hiçbir şey bilmeden, sadece arka kapak yazısına bakarak okumak istediğim londra'da bir park, yeniden okuduğum nabokov külliyatı sayılmazsa şimdiden yılı(mı)n kitabı.

"bu arada zaman, her zaman olduğu üzere herkesi bok gibi gösterip hissettirmeye devam ediyor. bunu anladınız mı? bu arada zaman, her zaman olduğu üzere herkesi bok gibi gösterip hissettirmeye devam ediyor.(sayfa:37)"

kontratak

2011-12-08T09:00:00.001+02:00

"kim, hırkasının sağ yeninden öpmeyi akıl edebilirdi?"* diye soran n.bekiroğlu'nun bu sorusuna soruyla cevap veriyorum: kim, montumun sol omzundan öpmeyi akıl edebilir?..

elbette milano'dan alınan ve tam burada bir tebessüm ikonu var.

*:be, cam ırmağı taş gemi

aralık başı

2011-12-04T11:55:00.002+02:00

ve böylece, elimizden tutup bizi karşı kaldırıma geçiren dostoyevski sayesinde bir kasım ayından daha geçmiş olduk. o ve insanlık hallerine örnek olsun diye yarattığı, bir çoğu bu roman içinde olmasa da olur kahramanları sayesinde...

mazide kalmış bir başarı ile avunanlar, davranışları ancak 'kadın ruhunun derinliklerine bugün bile inilemez çünkü' demekle açıklanabilenler, bir fikre tutkuyla bağlanan ama sonrasında taşıyamadığı bu taşın altında yarı ölü yatanlar, yaşadıkları hayata bir anlam bulamadıkları için oyunlarla yaşayanlar, dünyayı daha kalabalık bir yer yapmaktan başka bir işe yaramadıkları için kendisini akışa bırakanlar, amaca ulaşmak için her şeyi mübah sayanlar, kendine değil başkalarının söylediklerine inananlar, 'uçurumun tam kenarında' durmakla yetinmeyip 'cesaretle baş aşağı' uçanlar, gerçek özgürlüğü ölümde arayan ve 'intiharın olması fikri bana hayata tahammül etme ve kendimi özgür hissetme imkanı veriyor' diyen cioran'a yol göstermiş olanlar, bir türlü aşamadıkları sıkıntıları ile peçorin'i hatırlatanlar, mutlulukla ikisi aynı anda gelenler...

*

bu kitabın gerçek kahramanı nihilizmin çoğalttığı bir can sıkıntısından muzdarip, bir 'yabancı' ve 'aylak adam' stavrogin olsa da, ne zaman kitaplığın karşısında dursam krillov'un cümlelerini okurdum.artık onlara, blog tutuyor olmaktan da kaynaklanan bir kaç cümle daha ilave oldu.

dostoyevski, hiçbir zaman sevmediği turgenyev'e onun karikatürü olan karmazinov üzerinden giydirirken, yıllar sonrasına, biz blog bulvarı sakinlerine de diyeceğini diyor:

"geçen yıl bir dergide, en güzeli yaratma, felsefe yapma çabasıyla yazılmış bir yazısını okumuştum. ingiltere kıyılarında bir yerde tanık olduğu bir geminin batışını anlatıyordu. her şeylerini yitiren insanların kurtarılışlarını, boğulanların cesetlerinin denizden çıkarılışını görmüştü. oldukça uzun, kalabalık sözlü bir yazı. kendisini öne sürmek amacıyla yazılmıştı yalnızca, belliydi bu. satırların arasında yazarın şöyle fısıldadığı duyuluyordu sanki: 'benimle ilgilenin yalnızca, o anda nasıldım, ona bakın. burada anlatılan deniz, kasırga, kayalar, parçalanan geminin kalıntıları neyinize gerek? güçlü kalemimle yeterince anlattım size bütün bunları. ölü kolları arasında ölü çocuğunu sıkı sıkı tutan şu boğulmuş kadınla ne diye ilgileniyorsunuz? iyisi mi, bana bakın siz. bu görünüme dayanamayıp arkamı döndüğüme bakın. işte, arkam dönük duruyorum; bakın, dehşet içindeyim, dönüp boğulanlara bakacak gücüm yok; gözlerimi kapıyorum sıkı sıkı -söyleyin bu daha ilgi çekici değil mi?'"

chelsea hotel #2

2011-12-01T03:32:00.000+02:00

bu şarkıyı ne zaman dinlesem, bir erkek mahremiyetine girmiş bir kadını ve onun sırrını koruyamıyorsa başka ne işe yarar ki, diye düşünür, o 'montréalli ufak tefek yahudi'ye çok kızarım.

yine de şarkıyı dinlemekten ve beni alıp götürdüğü yerlere gitmekten kendimi alakoyamam.

*

anlatmak, çoğu zaman, benim gördüğümü siz de görüyor musunuz, demektir. böylece hayal görmediğinizi, uydurmadığınızı, her şeyin gerçek olduğunu kendinize ispat etmek istersiniz. üstelik herkes bilir; hikayeler anlatılınca varolur.

cohen de anlatır. janis joplin'le yaşadıkları gizli aşkı, herkesten ve her şeyden kaçıp chelsea oteli'nde birbirlerine sığınmalarını anlatmaya 'i remember...', diyerek başlar ve tıpkı teninde bir kadın sancıyormuşcasına, sırtını kalabalığa dönüp giden, ne 'sana ihtiyacım var' ne de 'sana ihtiyacım yok' diyen, 'tekrar tekrar' yakışıklı erkek isterim dese de ona 'bir defalık kıyak yapmaya söz veren', 'çirkiniz ama müziğimiz var' diyen meşhur kadını anlatır. ...

en sonunda sözlerini 'bir şarkılık saltanatı vardır hüznümüzün' dercesine bitirir: i remember you well in the chelsea hotel,/ that's all, i don't even think of you that often...

Chelsea Hotel No. 2 by Leonard Cohen on Grooveshark

altı çizili satırlar: cyrano de bergerac

2011-11-27T10:37:00.002+02:00

baştan söyleyeyim, bu oyunu yıllar önce okudum.

çok çocuktum. hayatı yollardan ibaret, aşkı anlatacak öyküleri olan bir çift güzel gözün peşi sıra gitmek sanıyordum.

üstelik, eşkıya'yı izlememiştim. aşk için en yakın arkadaşınıza ihanet edilebileceğini -dahası etmek gerektiğini- henüz bilmiyordum.

ve hikaye beni tıpkı 'içinde aşkın pusu kurduğu beyaz bir gül' gibi büyülemişti.

*

yazar edmond rostand, elli yıl sürecek dünya yolculuğuna bin sekiz yüz altmış sekiz yılında marsilya'da başlar. marsilya lisesi'nin uslu, kendi aleminde, mahçup ve fransızca ve tarih ödüllerini kimseye kaptırmayan çalışkan öğrencisi edmond, çok okur ve walter scott'a bayılırdı. napoléon'a sonsuz bir hayranlık besleyen edmond'un ilk şiiri ise daha on altı yaşında iken mirelle adlı yerel dergide yayınlanır.

liseyi bitirince edebiyatla ilgilenmek isteyen edmond'un bu hevesine, şair babası karşı çıkar. edebiyat bir meslek değildir, daha sağlam bir baltaya sap olmak gerekir; o halde hukuk fakültesine devam edilecek.

fakülte biter. evlenir. kendini bulamayan şair ve sanatkarlara, yani 'raté'lere ithaf ettiği ve adının anlamı 'boş şeylerle vakit kaybetmek' olan ilk şiir kitabını yayınlar: les musardises... dikkat çekmeyen bu kitabın ardından bütün mesaisini tiyatroya ayırır. sahnelenen bir kaç oyununa rağmen, 'cyrano hadisesi'ne kadar, cyrano gibi anlaşılmamanın acısını yaşar. çünkü o da, cyrano gibi nükte ve hüznün karışımıdır.

*

yirmi yedi aralık bin sekiz yüz doksan yedi gecesi ilk temsilden önce başrol oyuncusu coquelin'e sarılıp, 'ah dostum, beni affet, seni bu felaketli meceraya kadar sürükledim', diyecek kadar karamsar olsa da bu tarih fransız edebiyatı ve tiyatrosu için yeni bir başlangıç oldu. öyle ki, realizm ve ibsen'in hakim olduğu bir devirde, manzum dramı çoktan defnetmiş olanlar, muhteşem bir yeniden doğuşa şahit oldular. ideale susayan, güzele, iyiye hasret çeken insanlar için kahramanlar çağı geri gelmişti.

tam yerine ve zamanına denk gelmenin etkisini de unutmamak gerek. rostand on dokuzuncu asrın sonunda, fransız tiyatrosunun şiirden mahrum kaldığı bir anda ortaya çıkmıştı. hala kahramanlık gibi, aşk gibi, merhamet gibi eski, modası geçmiş, fakat ebedi hislere inanıyordu.

oyunun kazandığı başarının ardından rostand'ın eserleri başka dillere de çevrilir. coquelin'in avrupa ve amerika turneleri cyrano'yu bütün dünyaya tanıtır. yolu istanbul'a da düşen aktörün oynayacağı oyunlar arasında bu oyunda olmasına rağmen, abdülhamid sansüründen nasibini alır ve oynanamaz.

*

oyuna gelince; cyrano, kılıçta olduğu kadar sözde de usta, ünlü bir silahşördür. roxane'a olan aşkını ise kocaman burnundan utandığı için hiçbir zaman dile getirememiştir. roxane'a aşık bir daha vardır: aşkını roxane'a söyleyebileceği kelimelerden mahrum, genç ve yakışıklı silahşör christian.

christian, 'nereden bulayım ona/ o parlak cümleleri?' diye yakınırken, cyrano birden bire, 'benden al', der. 'benden al. sen de bana/ biraz güzelliğinden ver. böylece ikimiz/ bir roman kahramanı oluruz.'

kelimelerini verir cyrano; bazen yazar, bazen fısıldar... ama karşılığında elbette güzellik alamaz. yine de, bu olaylardan yirmi beş yıl sonra aşkını itiraf eder, roxane'nın kollarında 'bir roman kahramanı' olarak ölür.

altı çizili satırlar ise en az eser kadar ünlü. birinci perde-üçüncü sahnesinde cyrano, burnu üzerinden kendine hakaret etmeye kalkan kendini beğenmiş valvert karşısında -biraz da sabri esat siyavuşgil'in katkısıyla(!)- kelimenin tam anlamıyla döktürüyor:

"de valvert:(kendisini süzen cyrano'ya yaklaşır ve azametli bir tavırla karşısına dikilir) burnunuz ne kocaman!

cyrano: (pür ciddiyet) evet, pek kocaman!
hepsi bu mu?

de valvert: daha?

cyrano: bu kadarı az
delikanlı! halbuki neler neler bulunmaz
söyleyecek! asıl iş edada. meselâ bak,
hoyratça: "burnum böyle olsaydı, mösyö, mutlak
dibinden kestirirdim!dostça: "yana yatmaz mı?
senden evvel davranıp kadehine batmaz mı?"
tarifle: "burun değil bir kere, coğrafyada
böylesine dağ denir, dağ değil, yarımada!"
mütecessis: "acaba neye yarar bu alet?
makas kutusu mudur, divit midir izah et!"
zarifâne: "kuşları sevdiğiniz besbelli!
yorulmasınlar diye yavrucaklar, temelli
bir tünek kurmuşsunuz!" pür neş'e: "birader, şu
koskocaman burnunla tütün içince, komşu
"yangın var!" demiyor mu?" müdebbir: "aman yavrum!
bu ağırlıkla yere düşmenden korkuyorum!"
müşfik: "yaptırın ona küçücük bir şemsiye,
yazın fazla güneşten rengi solmasın diye!"
alimâne: "görmüştüm aristophane'da belki
hippocampelephantocamélos adındaki hayvanın
burnu gayet büyükmüş! sen ne dersin?"
nobran: "zaten bilirim, sen misafir seversin,
bu, şapka asmak için ne mükemmel bir icat!"
şairâne: "ey burun! bütün cihana inat,
seni baştan aşağı nezle etmeye kaadir
tek rüzgar bulunamaz, karayel istisnadır!"
hazin: "bir de kanarsa, kızıldeniz! ne belâ!"
hayran: "lavantacıya ne mükemmel tabela!"
lirik: "bu tanrıların bindiği bir gemidir!"
safiyâne: "abide ne günleri gezilir?"
hürmetkârâne: "beyefendi kibarsınız muhakkak,
yoksa imkânı var mı cumba sahibi olmak?"
köylü: "vış anam! bu ne? bilmem guş mu balıh mı?
yoksa bir tohuma gaçmış salatalıh mı?"
sivri akıllı: "bunu tombalaya koymalı!
kim elinden kaçırmak ister böyle bir malı?"
ve hıçkıra hıçkıra, nihayet, pyrame gibi:
"bu ne felâket! bu ne musibettir yarabbi!
böyle berbat edip de yüzünü sahibinin,
şimdi de utancından kızarıyor bak hain!"
-olsaydı biraz nükte, biraz malûmatınız,
işte karşıma geçip bunları sayardınız.
fakat sizde nükteden eser yok zerre kadar,
neyleyim cenab-ı hakk ihsan buyurmamışlar!
zaten bir parça icat kudreti olsa bile
böyle seçkin, muhterem hüzzar önünde hele,
bana bu şakaları yapamazdınız elbet.
ağzınızdan çıkmaya daha olmadan kısmet
bunlardan birinin en ufak başlangıcı,
karşınıza çıkardı bergerac'ın kılıcı!
ben bunları söylerim oldukça belâgatle;
başkasından dinlemem fakat tekini bile!"*

*:milli eğitim bakanlığı yayınları, 1991

kayıp

2011-11-25T18:28:00.000+02:00

hilmi yavuz, bütün kayboluş şiirleri'ne "bir insana bırakılmış kader/ ve kelimelerin kalbi..." diyerek başlar.

ve devam eder.

o şiirlerden, kayboluş ve özlem ise, "benim sanki ben şimdi ne değilsem...", diye nihayetlenir.

nokta.

dostoyevski okumak: ne zaman, nerede, nasıl?

2011-11-24T11:00:00.000+02:00

daha bin dokuz yirmi beşte, "dostoyevski üzerine söylenebilecek yeni bir şey yok aslında. akıllı ve doğru olarak söylenebileceklerin hepsi söylendi; bir zamanlar bunların hepsi yepyeni ve ruh doluydu; sonra hepsi eskidi.", demiş hermann hesse.

bizim de yeni söz söyleyecek gücümüz ve yeteneğimiz olmadığına göre, dostoyevski okumadan geçilemez bu günlerde, bu defa yelkenimize onun yazdıkları rüzgar olsun.

*

herman hesse, yaklaşık yüz yıl öncesinden gelerek başlıktaki mevzuya açıklık getiriyor:

"raskolnikov'u okuyan ve uzandığı kanepede bu hayaletler dünyası karşısında keyifli korkular yaşayan, dostoyevski'nin gerçek okuru değildir; bunun gibi, yazarın romanlarındaki psikolojiye hayranlık duyup, dünya görüşü üzerine iyi yazılar kaleme alan bilgin ya da uzman kişi de dostoyevski'nin gerçek okuru sayılamaz. dostoyevski, ancak kendimizi berbat hissettiğimizde, acı çekebilme sınırımızın sonuna varmışsak ve yaşamı bütünüyle alev alev yanan bir yara diye algılıyorsak, eğer artık yalnızca çaresizliği soluyorsak ve umutsuzluğun binbir ölümünü yaşamışsak, işte ancak o zaman okumamız gereken bir yazardır. ancak o zaman, yani acıdan yapayalnız kalmış, felce uğramış olarak yaşama baktığımızda, o vahşi ve güzel acımasızlığı içerisinde yaşamı artık anlayamaz olduğumuzda ve ondan hiçbir şey istemediğimizde, evet ancak o zaman bu korkunç ve görkemli yazarın müziğine açığız demektir. böyle bir durumda artık birer izleyici olmaktan, yalnızca okuduklarımızın tadına varıp onları değerlendirmekle yetinen kişiler olmaktan çıkmış, dostoyevski'nin eserlerindeki o zavallı ve yoksul kardeşlerin arasına katılmışız demektir; o zaman biz de onların acılarını çekeriz, onlarla birlikte, soluk bile almaksızın, yaşamın anaforuna, ölümün sonrasız öğüten değirmenine bakışlarımızı dikip kalırız. ve yine ancak o zaman
dostoyevski'nin müziğine, bizi teselli etmek için söylediklerine, sevgisine kulak veririz; ancak o zaman onun korkutucu, çoğu kez cehennemden farksız dünyasının anlamını kavrarız."

bir masada iki kişi: havuz

2011-11-23T11:51:00.002+02:00

çayından son bir yudum aldı, masaya bıraktığı fincanı parmak uçlarıyla ortaya doğru itti. bir süre camdan dışarı, belki de apansız bastıran yağmurda ıslanmamak için koşuşan insanlara baktı. bakışlarını oradan alıp az önce masanın ortasına doğru ittiği fincana verirken konuşmaya başladı:

- neden ben?

- sen?..

- diyorum ki; neden beni seviyorsun, neden bana aşıksın, ve saire...

- çünkü ben.

- onu sormuyorum.

- yani, kelimelere muhtacım diyorsun. görmek yetmiyor da dokunmak, böylece varlığından emin olmak istiyorsun.

- bilmiyorum, ihtiyacım olan belki de budur.

- ama bunu yapmak, kocaman bir havuza atlayıp dibinden bir çakıltaşı çıkartmak gibi. ve bu eksik kalır. çünkü, bu havuzun bozkır sarısı bir iklimde olduğunu da söylemek gerekir. dahası taş bir konağın gölgesinde olduğunu. üzerinde yüzen sonsuz güzellikteki nilüfer çiçeğini.

*

gençlik ne tuhaf. oysa cevap vermeyip susabilsem, belki de, 'bembeyaz kumsalın kenarında kendiliğinden büyümüş otlar' gibi bir cevap bulabilecektim.

yöntem

2011-11-20T20:51:00.002+02:00

"kitlelere köpek gibi davranarak onları peşinizden sürükleyebilirsiniz, ama 'size köpek gibi davrananların peşinden gidiyorsunuz', diyerek peşinizden sürükleyemezsiniz."*

*:samuel beckett

dönüş

2011-11-18T03:24:00.000+02:00

bu kadim şehrin kapısında, beni hiç olmazsa kar bekler sanıyordum.

oysa "hiçbir şeyim yok akıp giden sokaktan başka".

tıpkı, cemal süreya'nın dediği gibi...

kitap fuarında bir öğleden sonra

2011-11-16T14:58:00.004+02:00

bu seyahati yaklaşık bir ay önce planlamıştım demek, bilinçaltı denilen karadeliğin gündelik hayata etkisini görmezden gelmeyi sağlar mı bilmem ama, kitap fuarının o gün başladığını be. söyleyince hatırladım.

geç ve kalabalık bir kahvaltının ardından yakari ile şehrin batısına doğru yürümeye başlamıştık bile. yakari ki, dostluğun aşktan da üstün olduğunu bana öğretendir. selçuk'la beraber, ikisi az kahrımı çekmemiştir. (gerçi selçuk, bayram ertesinde 'hayır dostum telefonum ulaşılabilir durumdaydı ama seni iki defa reddettim', dediğimde, 'pis... pis adam...', diye karşılık verdi ama, o sayılmaz.)

kuşlar dönüyor, takvimler değişiyor, hızlı internet, ayfon bilmem kaç... ama hala trafik çok kötü. insan belki gençken, önünde tanrılarınki kadar uzun bir hayat olduğunu sanırken dert etmiyor ama, yaş kemale erdikten sonra bile isteye buna razı gelenleri anlayamıyorum.

yakari'yle sohbetleşiyor bir yandan da camdan dışarı bakıyorum; kaç saniyede yüz kilometreye çıktığınızın, arabanızın size kaç liraya mal olduğu, ödenmesi gereken banka taksitleri, model ya da marka, özel bir şirkette üst düzey yönetici... bunların hiçbir önemi yok. manzara, aklıma islam dinine inananların akşam ezanını beklediği ramazan aylarını getiriyor. herkesin eşitlendiği o an. ezan okunur ancak o zaman başlarsınız, 'allah ne verdiyse' yemeye. bazen bir yudum suyun ardından başka bir şehrin iftar vaktini bekleyenler de çıkar. ama onlar kendi şehirlerinden çok başka bir şehrin hava durumuyla ilgilenecek kadar salak oldukları için bahse bile değmez. bir edward hopper resmine konu olmuşçasına lokantada tek başına yemek yiyenleri ise hala hüzünlü buluyorum.

her şey gibi yol da bitiyor. girerken, aklıma “bilet aldık evimizi gezmeye” mısrası geliyor. hangi şiirden ödünç aldığımı bilmiyorum. belki de uyduruyorum.

bu yollardan daha öncede geçmiş, çok önce tecrübe edilen bir frankfurt kitap fuarı'nın devasa kalabalığında 'yok'luğuma iman etmiş olsam da bir defa daha ürperiyorum: ne çok kitap var okunacak, okunması gereken ve asla okunamayacak...

belki de bu yüzden, yakari'nin girişte benden söz alması: nerelere uğramak istediğimi baştan söylüyor ve bunlar dışında başka bir yere uğramamak için söz veriyorum. kaldı ki, elimde ve aklımda bir 'alınacak kitaplar listesi' mevcut. bu listenin dışına çıkmam içinse istiklal'de uzun bir yürüyüşe ihtiyaç duyacağımı henüz bilmiyorum.

yerleşim planını eline alan yakari'nin copilotluğunda iki numaralı salona daldık. iletişim yayınları'nda biraz oyalansak da ilk kitapları yapı kredi yayınları'ndan aldım: hayatına da, yazdıklarına da kayıtsız kalamadığım borges'in bir başka biyografisi: jorge luis borges(jason wilson) ve arka kapak yazısına tav olduğum londra'da bir park(martin amis).

hem “bu gerçek bir öykü, ama şimdi gerçekten olduğuna inanamıyorum. üstelik bir cinayet öyküsü. şansıma inanamıyorum. işin en tuhafı bir aşk öyküsü (sanırım), yüzyılın bitiminde, lanet olsun bu kadar geç bir zamanda./ bu bir cinayet öyküsü. henüz işlenmedi. ama işlenecek. (işlense iyi olur.) katili biliyorum, maktulü biliyorum. zamanı biliyorum, mekânı biliyorum. sebebi (kızın sebebini) biliyorum ve yöntemi biliyorum. ayrıca istesem bile onları durduramam sanırım. kız ölecek. bunu hep istemişti. insanlar bir kez başladılar mı onları durduramazsınız. insanlar bir kez yaratmaya başladılar mı onları durduramazsınız.” diyen bir arka kapak yazısına insan nasıl kayıtsız kalabilir? üstelik size kuvvetli bir biçimde nabokov'un zalimlikle eğlence arasında gidip geldiği romanı pnin'i hatırlatıyorsa. nabokov'un, “acımasızca ilerleyen tren” diyerek başladığı birinci bölümde, bir kaç paragraf sonra başını kaldırıp, o trenin kompartmanında oturan pnin'e bakarak “şimdi bir sır vermenin tam sırası. profesör pnin yanlış trendeydi.” dediği yerden bahsediyorum. üzerine cümleler birbirine girmiş ve “kız yanlış trendeydi” haline dönüşmüş iken.

yayınevlerinin vitrine önem verip taş gibi erkek ve kızları standlarında görevlendirmelerine itirazım hiçbir zaman olmadı. ama işe aldığınız bu gençler, kitapları sevmese de bilsin lütfen. özellikle de görevli olduğu standdaki yayınevinin. bunu hem can yayınlarında hem de yapı kredi yayınlarında yaşadım. ki yapı kredi yayınlarındaki trajedinin boyutları tarif edilemez: çiçek dürbünü'nü sorduğumda, kitabı bilemeyen görevli beni baş sorumlunun karşısına çıkarttı. sevin okyay'ın sadece çevirilerinin olduğunu, böyle bir kitabı olmadığını söyledi. var, dediğimde ise yayın kataloğunu gösterip kendince meseleyi kapattı. orada söylemedim ama keşke o katalogun bu yıla ait olduğunu, ve bahsi geçen kitabın çalıştığı yayınevi tarafından eskiden basılmış olduğunu bilebilseydi.

can yayınları'nda aradığım tek kitap vardı: ludmilla'nın başıma bela ettiği salman rushdie'nin türkçedeki son kitabı olan, öyküler toplamı: doğu, batı... utanç'la başlayan bu macera kesintiye uğramasın istiyorum. ingilizceden okumaya kalktığım the satanic verses'ı saymazsak tek eksik o çünkü. ingilizce kitap okuma macerama gelince, hala kendimi woody allen'ın hızlı okuma kursuna gitmiş öykü kahramanı gibi hissediyorum. savaş ve barış'ı okuduktan sonra ne demişti? olay rusya'da geçiyor...

april yayınevi ise süprizlerle doluydu. program hakkında bir şey bilmediğim için o gün fuarda kimlerle karşılaşacağımı da bilmiyordum. her süpriz gibi etkisi de muhteşemdi. afili filintalar, bütün yakışıklılıkları ve havalarıyla (allah, havalı olmayı hak etmediklerini söyleyeni çarpar, benden söylemesi.) oradaydılar.

az daha murat menteş'i tek başına yakalıyordum ama olmadı. yakalasaydım, aralık-iki bin altıdan bu yana biriktirdiklerimi söyleyebilirdim belki: dublörün dilemması iki binlerin edebiyat mucizesidir. korkarım, romancılığın şairliğinin önüne geçmiştir. bir kitabı bir kaç defa okuduğum olmuştur ama yıllar sonra ilk defa dublörün dilemması'nı üst üste iki defa okudum. korkma ben varım ise iki bin on yılı okuma notlarında 'yılın hayal kırıklığı' olarak kayıtlı. bu ilk romanla artan beklentilerden kaynaklandığı kadar, ortalardaki çizgi roman denemesinden ve herkesi memnun etme kaygısından kaynaklanıyor. sonra da kucaklar, kitaplığımda duran, izmit'teki bir evin balkonunda bir süre yağmur altında beklediği için kenarları ıslanmış, mor renkli gidiyorum bu(ah muhsin ünlü) için teşekkür ederdim. ama dediğim gibi, adam hem yakışıklı hem havalıydı ve etrafı doluydu.

elbette ki en büyük süpriz, muriel barbery'nin şirin kitabı kirpinin zarafeti'ni bir daha unutmamak üzere anımsamaktı. daima hatırlamak, 'kirpi'yi değilse de 'zarafet'i...

deniz müzesi standındaki görevlilere, bu ülkede deniz fenerleri hakkında neden yayın yok, derken, yolumun cadde-i kebir'e çıkacağını bilememiştim. meğer denizler kitaevi, m. vefa toroslu'nun ilk baskısı iki bin sekiz yılında deniz ticaret odası izmir şubesi tarafından yapılan ve bende olmayan deniz fenerleri kitabını yeniden basmış. önce ertuğ uçar'ın dünyayı seyretmek için bir yer'i, şimdi de bu kitap. galiba bu ülkede iyi şeyler de oluyor.

o gün metis, sadece hediyelik bir kitap demekti: pulbiber mahallesi. çünkü, bir süredir “ortam şiire acaip müsait efendimiz”di...

kitaplara başka şeyler karıştırmayı ihmal etmeyenler bağışlasın ama fuarda en başarılı stand tartışmasız bir biçimde timaş'a ait. oradan alınacak bir şey yoktu belki, ama, nazan bekiroğlu'nun en çok satan kitabının şair nigâr hanım olamayışını bir türlü anlayamıyorum. sizi gidi isimle ateş arasında sevicileri.

dergah'a uğrayıp ihmal edilmiş bir kitabı, hayat güzeldir'i almak istiyordum. içimde,yazar orada olsun, duası vardı. bilenler bilir, mustafa kutlu bütün kitaplarını okuduğum yazarlardandır ve günün birinde rastlaşıp elini öpmeyi hayal ederim. okumadığım tanpınar kitabı aydaki kadın'a elim gitse de, biliyordum ki, sırası değildi.

yakari'yle zevklerimizin artık farklılaştığını buradan sonra farkettik. o artık çocuk kitaplarıyla ilgileniyordu. tıpkı hayata olduğu gibi kitaplara da kendisi için değil, sultanı için, oğlu için bakıyordu.

günün en zevkli sohbeti ise ayrıntı yayınları'ndaydı. önce daniel martin, sonra fowles konuşarak girdik mevzuya. bin üç yüz sayfa olduğunu söylediği kitabın şu an dizgide olduğunu öğrenmek heyecan vericiydi. daha da heyecan verici olan, giderek starlaşan chuck palahniuk'la yetinmeyip afrika ve arap yarım adasından mualif sesleri yayın listesine aldıklarını öğrenmekti. muhalefet güzeldir. tıpkı isyan gibi...

son noktayı iletişim yayınları'yla koyduk. saf ve düşünceli romancı ile eğer bulabilirsem yaba yayınları'ndan okuduğum solgun ateş'in(nabokov)iletişim yayınları baskısını almak istiyordum. belki solgun ateş yoktu ama orhan pamuk şu an okuma sırasında. peşi sıra kemal safa güntekin'i de sordum. beni sabırla dinleyen kadın görevli adeta ser verdi sır vermedi. yazarın neden tek kişi olduğunu düşünüyormuşum, bu proje bir roman da olabilirmiş, gürsel korat o kişilerden biriymiş ama bunu herkes söylüyormuş, romanda duyduğum kadın sesine gelince yazarlar arasında kadın yokmuş. o kadının tıpkı uydurma biyografi gibi konuştuğunu anlamam için biraz süreye ihtiyacım vardı. öyle de oldu.

çıkış kapısı yakındı.

biz de çıktık.

yakari bir sigara yaktı.

hava soğuktu.

topladığım ayraçlara dokundum, ısındım.

bir aşk yetmez*

2011-11-07T10:19:00.003+02:00

genç adam endişeli adımlarla salonda bir aşağı bir yukarı yürümektedir.

erkek-(kafa sesi) kaç defa, kaç defa daha?

genç adam kanepeye doğru yürür ve oturur.

(erkeğin giysileri değişmiştir. filmde bundan böyle her farklı planda erkeğin ve kadının giysileri değişecektir.)

erkek- sana her şeyimi verdim, bütün aşkımı, her şeyimi.

genç kadın umursamaz gözükmekte ve elindeki derginin yapraklarını çevirmektedir.

kadın- ama yalnızca bir aşk verdin. bir aşk yetmez.

erkek- neye yetmez?

kadın- bana yetmez!

erkek, tedirgin bir halde aşağı yukarı yürümeye devam eder.

erkek- ne demek istiyorsun?

kadın- bir aşk yetmez!

erkek- benim bir aşkım var.

kadın- ama ben bir aşk daha istiyorum.

erkek- başka birini istiyorsun!

erkek- başka biri var!

kadın- evet...

erkek- kim?

kadın- sen.

erkek- ben mi?

kadın- bana bir daha aşık olmalısın. sonra bir daha, sonra bir daha, sonra bir daha.

kadının her "bir daha" deyişinde, erkek ve kadını bir arada gösteren aşka dair durağan resimler belirir.

erkek-(rahatlamış, muzip) peki...bu bir defalar kaç defa daha?

kadın-(teslim olmaz) yalnızca bir defa... bir dahaki sefere kadar.

erkek-(şaşkın ve çaresiz, gülümser) ...

vakko amblem ve logosu belirir, "moda vakko'dur" yazısı çıkar.

*: 1995-96 sonbahar/kış, bir vakko filmi (tv-sinema, 60 saniye), gösterim: ekim-kasım-aralık 1995

uzay savaşları

2011-11-02T23:09:00.001+02:00

amerika ve sovyetler birliği arasında soğun savaşın yaşandığı yıllarda, rekabet alanlarından biri de uzaydı. belki de en büyüğü.

rus yuri gagarin uzaya giden ilk insan olurken, amerika da bin dokuz yüz altmış dokuz yılında aya giden ilk ulus olmuştu. ama bu gidiş, yani amerikalıların aya gerçekten gidip gitmediği bugün bile tartışılır ve rusların gerisinde kalmayı gurur meselesi yapan nasa'nın aya gidiş kurgusu yarattığı iddia edilir. bu iddiadaki en önemli argüman ise aya bir daha gidilememiş olmasıdır.

görünen o ki, soğuk savaş yılları çoktan geride kalmış olsa da aya ikinci defa gidilecek. çünkü, iki bin bir yılından bu yana astronotlara pizza dağıtan pizza hut'ın en büyük rakibi domino's pizza'nın japonya birimi ayda açılacak ilk restaurantın sahibi olmayı planlıyor.

maeda corp inşaat şirketi, aya kurulacak kubbeli restaurantın tasarımını yapmış bile. proje tahminen on üç milyar dört yüz milyon sterline mal olacak ve restaurantın inşaatı için yetmiş ton malzemenin aya taşınması gerekiyor. bu da, inşaat malzemeleri ve pizza yapımında kullanılacak malzemeler için on beş roketin aya gönderilmesi demek.

bekleyelim ve görelim.

en azından fotoğrafları görmek isteyenler için ise burası var.

kasım

2011-11-01T00:25:00.001+02:00

dostoyevski, karamazov kardeşler'de, kasım günleri ne kadarcıktır ki zaten, der. işte o kısacık günler uzun zamandır, dostoyevski okumadan geçilemeyecek günlerdir.

kitaplığın önünde durduğumda elim bir defa daha karamazov kardeşler' e gitse bile bir kaç gün önce kesin kararımı vermiştim: ecinniler(cinler)...

*

manzaradan parçalar'la başlayalım:

"cinler, insanoğlunun yazabildiği en sarsıcı yedi-sekiz romandan biri, hiç şüphesiz, gelmiş geçmiş en büyük siyasal romandır. ilk okuduğumda, yirmi yaşımdayken kitabın üzerimdeki etkisini, sarsılmak, hayret etmek, inanmak ve korkmak kelimeleriyle özetleyebilirim. o zamana kadar okuduğum hiçbir roman beni böylesine derinden sarsmamış, hiçbir hikâye insan ruhu ve şahsiyeti hakkında bana bu kadar sarsıcı bir bilgi vermemişti. sarsıcı olan şey insanın iktidar isteğinin ve affetme gücünün, kendini ve başkalarını kandırma yeteneğinin ve bir inanç bulma azminin, sevmenin ve nefretin, en kutsal olana ilgiyle en bayağı olana düşkünlüğün boyutlarının genişliğini görmek, bu özelliklerin aslında hep yan yana bulunduğunu kavramak ve bütün bu duygu ve ruh durumlarını kitabın ölüm, siyaset ve aldatmacanın şiddetiyle yüklü olay örgüsüyle birlikte yaşamaktı. hayretimi bütün bu bilgi ve deneyimin bana bir anda ve hızla verilmesinden alıyordum. bu hız, belki de roman sanatının en üstün yanıdır: büyük romanlarda, kahramanların duyup yaşadığı, koşup çırpındığı hızla, bizim önümüzde yepyeni dünyalar açılır ve onlara kahramanlara inandığımız gibi inanırız. dostoyevski’nin peygamberimsi sesine ve itiraf etmeye düşkün kahramanlarının dünyasına aynı şevkle inanmıştım.

bu kitabın yüreğimde hissettirdiği korkuyu açıklamak ise daha zor. bunun bir kısmı, kitaptaki o inanılmayacak kadar etkileyici intihar sahnesi (mumun sönmesi, yan odada olup bitenlere dikkat kesilen ötekinin varlığı), ve çok iyi tanıdığımız bir korkunun telaşıyla düşüncesizce tasarlanıp alelacele işlenen cinayetin dehşetiyle açıklanabilir belki. korkutucu olan belki de roman kahramanlarının kendi küçük, taşralı hayatlarıyla büyük düşünceler arasında hızla gidip gelebilmeleri, dostoyevski’nin onlarda ve kendinde bulduğu bu büyük cürettir. kitabı okurken her şeyin, en küçük günlük hayat ayrıntısının bile kaçınılmaz bir şekilde büyük düşüncelere bağlanabileceğini hisseder, bütün paranoyakların hissettiği şu gerçeğe korkuyla ulaşırız: bütün düşünceler, bütün büyük idealler, hepsi birbiriyle ilgilidir, tıpkı hikâyedeki gizli örgütler, birbirleriyle bir şekilde ilişkili hücreler, devrimciler ve muhbirler gibi. herkesin herkesle ilgilendiği, bütün düşüncelerin daha arkadaki büyük bir gerçeğe hem bir ilişki kapısı, hem de bir maske olduğu bu paranoyakça korkutucu dünyanın arkasında ise tanrı’nın varlığı ve insanın özgürlüğü sorulan yatar. dostoyevski bu iki büyük sorunu cinler’de yalnızca birbirleriyle artık hayallerimizde birbirlerinden ayrılmayacak bir biçimde birleştirmemiş, tanrı’nın varlığı ve kendi özgürlüğü yüzünden intihar etmeyi göze alan bir kahramanı inandırıcı ve okurun aklından hiçbir şekilde çıkmayacak bir şekilde canlandırarak dramlaştırmıştır."

günün sorusu: terazi

2011-10-28T16:11:00.000+02:00

aşkının bittiğini farketmek, en başından beri yanlış kişiye aşık olduğunu anlamak; hangisi daha acı?

160. kilometre

2011-10-26T14:31:00.003+02:00

bir zamanlar, ruhun açlığını bedenin açlığından önce tuttuğu için olsa gerek, kitap için öğle yemeğinde vazgeçebilen birini tanımıştım. çok sevdiğim bir huyu vardı; dergilerden tanıdığı şairlerin kitap haberlerini takip eder ve çıkar çıkmaz alırdı. neden yaptığını soranlara ise, şairlik zor iş, derdi. kitaplarının okunduğunu, yalnız olmadıklarını görsünler istiyorum. yayınevlerine gelince, belki insafa gelir, şiirin para ettiğini düşünürler. eminim, şehre 'sadece bir kitap yayınlamış şairler kitaplığı' kurabilirdi.

ama burada ondan değil, nazım hikmet'e ait bir 'iyimserlik'ten ödünç aldıkları mısraların 'gaz'ıyla 'yüz altmış'ı gören bir avuç delikanlıdan bahsetmek istiyorum.

*

edebi şeyler’in ilk yayın dizisi olarak, ali özgür özkarcı ve ömer şişman tarafından kurulan 160.kilometre, şiir ve şiir üzerine metinler yayımlamayı planlıyor. zaten, çıkış bildirisi her şeyi anlatıyor:

"160.kilometre bir ‘edebi şeyler’ dizisidir. şiir ve şiir üzerine metinler yayımlar. şiirin okurla birlikte dışarı çıkması gerektiğine inanır. kitapları bu yüzden cep boyutundadır.

160.kilometre yeni arayışlar ve deneylerle şiirin dolaşımının hızlanacağını bilir. yalnızca bir yayın dizisi olmanın ötesinde, şiire ilişkin her türlü yenilikçi deneyime açık bir zemin olmayı hedefler."

*

kitapevi afişi de çok iyi. abdülgaffar el-hayati'nin sözlerini konuk eden ayrıntı ve "şehrin kötü çocuklarına" diyen altıkırkbeş'in ardından üçüncü sıraya yerleşti bile.

*

son olarak, düz yolda 'yüz altmış'ın kesmeyeceğini, başta ahmet güntan olmak üzere bütün şair arkadaşlardan en az 'iki yüz yirmi' beklediğimi söylemeliyim.

hepsinin de bahtı açık olsun.

merkez üs:http://160incikilometre.com/

bir ankara havası: siyah beyaz

2011-10-26T09:08:00.001+02:00

son harfiyat'ın sinema hali behzat ç. seni kalbime gömdüm'ü seyretmek için geriye bir şey kalmamışken, kalan çok az şeyi de tüketelim diye bir başka 'trabzonlu delikanlı'dan günün anlam ve önemine uygun bir ankara havası dinleyelim.

notgibi: umarım, asıl 'trabzonlu delikanlı' yaşar miraç, ödünç alarak hemşehrisi cem kısmet için kullanmamı bağışlar.

el yazısı

2011-10-22T14:47:00.002+02:00

bir kadının el yazısının çirkin olması, futbol lisanıyla konuşursak, adeta karşılaşmaya bir sıfır yenik başlamak gibi.

notgibi: vnf., aklından geçen ilk rakamın iki hatta üç olduğunu özellikle belirtir.

yüzler

2011-10-21T08:59:00.002+02:00

söze karamazov kardeşler' in en cazip olanı dimitri' nin bir sandığın üzerinde uyuyakaldıktan sonra, uyandığında söylediği cümle ile başlayalım:'bir düş gördüm efendiler...'

*

yolculuk:

uçak değil, örtüsü mavi otobüs ya da elimde olmadan yakıştırdığım tren koltukları olmalı. cam kenarında oturuyorum ve sağ yanımdaki, yine mavi bir perdenin öndeki yarısını örttüğü pencereden akıp giden manzarayı izliyorum. yolculuk güneşe doğru olmalı ki, dışarıya gözlerimi hafifçe kısarak bakıyorum. sense, yüzünde huzurlu bir uykunun izleriyle başını sol omzuma yaslamışsın. hiç kıpırdamadan başımı kaldırıp sanki kameraya bakıyorum. yorgunum. uykun bölünmesin diye saatlerdir kıpırdamadan durmuş olmalıyım.

asansör:

sadece ikimiz. az önce beşinci katı işaret eden düğmeye dokundum. üzerinde kül rengi bir gece elbisesi var. eteği, hep sevdiğin gibi kısa. ben de sana ve elbisene yakışacak biçimde giyinmişim; siyah takım, beyaz gömlek ve saire. konuşmuyoruz, göz göze gelmiyoruz. ne zaman yüzüne baksam, orada, zorunda olduğu için bir davete katılan birinin ya da sevmediği bir akrabasına misafirliğe giden bir çocuğun yüzü var. asansörün yükselişi -ya da inişi- bir türlü bitmiyor. huzursuzlukla katları gösteren kareye bakıyorum. ama kırmızı, köşeli rakamların değişip durduğu kare kapkaranlık. o sırada bakışlarımız karşılaşıyor. yüzünde ise, lütfen dönelim, yakarışı.

oda ya da salon:

çok geniş ve aydınlık bir oda ya da salon. tavan oldukça yüksek, pencerelerde tüller uçuşuyor. oda ya da salonun ortasında yükselen bir sütun var. o sütunu çepeçevre saran bir kanepede oturuyorsun. duvarlar ve tüller gibi kanepe de beyaz, belki krem. kuşağını sıkıca bağladığın, gümüş rengi saten bir sabahlıkla oturuyorsun. sadece sağ dizinden aşağısı açıkta. ama benim bunu görmem olası değil. çünkü ayaklarının dibine diz çökmüş, başımı dizine yaslamışım, daha doğrusu sol yanağımı sol eline koymuşum. sağ elin ise saçlarımın arasında dolanıyor. karşıdaki duvarın ötesini görüyormuş gibi uzaklara bakıyorsun. yüzünde şefkat var. yapma, dediğin bir şeyi yapmışım ama, bu bir şeyi değiştirmiyor, sen busun, diyen bir şefkat. kumara verdiği son paralarının ardından, fedya'nın genç eşi anya da öyle bakmış olmalı.

bir başka oda:

aslında oda ama içi tropikal bitkilerle dolu. bu imgeyi botanik bahçesindeki beni çok etkileyen seralardan aldığımı biliyorum. koyu yeşil, geniş yaprakların altında bir havuz var. tıpkı o seralardaki gibi kenarlarında yosunlar ve suyun yüzeyindeki bir kaç yaprak doğalmış görünümü veriyor. su berrak, tertemiz. havuza dalıyor ve bir kaç kulaç atıyorum. havuzun ortasına gelince durup geriye dönüyorum. burası sera değil, belki de bir otelin odası. odanın kapısı aralık ve o aralıkta gözlerin. hem gözlerinde hem de kapının aralığından içeri sızan yüzünde acı dolu bir ifade var ve 'bunu yapma' diyor.

günün sorusu: sinema keyfi

2011-10-17T15:22:00.000+02:00

bu dünyada once'tan hazzetmeyen, herkes kendi evinde'ye ise meftun bir tek ben mi varım?

bir kilo 'altın portakal'

2011-10-17T08:47:00.000+02:00

geçen sene emir kusturica bahane edilerek faşizm eleştirirken, bir kilo altın portakalın bir kilo oscarla aynı ağırlıkta olduğunu düşünenler, bu eleştirinin sahiplerini sanat ve siyaseti birbirine karıştırmakla suçlamıştı. aynı tayfa, rutkay aziz'in konuşmasını (şüphesiz, hepsi de doğru söylediklerinin) nereye koydu bilmiyorum, umrumda da değil.

ama hayatın her alanına sirayet eden riyakarlık umrumda.

*

söylemesi gereksiz bir neden yüzünden ödül törenini baştan sona izledim, izlerken de altın portakaldan oscar çıkartma çabasının bir an önce son bulması için dua ettim.

teknik aksaklıklar, bana vatkalı omuzları, yüksek bel pantolonları ve permalı saçları hatırlatan seksenlerden kalma bir müzik, muhtemelen oscar törenlerinden esinlenerek komikçilik yapsın diye sahneye çıkmış erkek sunucunun akla zarar ciddiyeti, dizi yayınlamak yerine ödül törenini yayınlamayı göze alan televizyon kanalının bunu iki kamerayla yapmaya kalkması ve bütün çabalara rağmen oscar gecesi havasının üzerimize bol gelmesi.

batılı ülkelerle aynı hızda internet ya da aynı model cep telefonlarını kullanmanın yetmediğini, aradaki farkı kapatmak için çok uzun süreye ihtiyacımız olduğunu ne zaman anlayacağız?

ama asıl hayal kırıklığı açıklanan ilk ödülle başladı: ödülü ilan etmek için sahneye gelen türkan derya ve begüm kütük, söze 'bu sene farklı bir şey yaptık' diye başlayıp, sadece 'en iyi kısa film ödülü' verilmesi planlanan kısa film dalında sebepler uydurularak* üç ödül verildiğini söyleyince, objektifliğin uğramadığı değerlendirme ve herkesi memnun edebilmek amacıyla dağıtılacak ödüllerle karşı karşıya olduğumuzu anladım. gecenin sonunda ortaya çıkan ödül listesi de ne kadar haklı olduğumu ortaya koymuş oldu.

en basiti, en iyi film ile en iyi yönetmenin farklı yerlerden çıkması. diğerlerine girmiyorum bile.

*

kimsenin hakkını yemek istemem. filmlerin hiçbirini izlemedim, oyuncu performansları hakkında bir fikrim yok. bu yüzden ödüller hakkında bir şey diyemem. benim derdim, herkesi mutlu etme çabası.

başta behzat ç. seni kalbime gömdüm olmak üzere, güzel günler göreceğiz, zenne ve hakkı yenildiği söylenen nar filmlerini şimdiden izlemek istiyorum.

*

güzel şeyler yok muydu?

elbette vardı. kadına uygulanan şiddet ve her türden ayrımcılığa karşı yükselen bütün sesleri duymak güzeldi.

ve erdal beşikçioğlu... o, serin bir ankara akşamında ‘bir delinin hatıra defteri’ne notlar düşerken, diziden ve filmden rol arkadaşı ‘harun’ fatih artman sahneye geldi ve en iyi erkek oyuncu ödülünü onun adına aldı. tıpkı uzatmalarda gelen galibiyet golü gibiydi.

*: sebep olarak, ‘canlandırma ve deneysel sinemayı desteklemek amacıyla’ ve ‘özgün anlatım dili ve farklı bakış açısından dolayı’ dediler. ben onların yalancısıyım.

dijital miras

2011-10-14T22:36:00.002+02:00

belki hatırlayan vardır, bir ara 'ben ölsem bu blog ne olurdu?' diye sormuştum.

cevabı merak edenler için, teknoloji muhabiri jane wakefield imzalı, "değerli yeğenime, internette poker ve bingo hesaplarıma erişim hakkını bırakıyorum. büyük kuzenim de tüm itunes kredilerimi alsın." epigrafıyla başlayan haber ipucu olabilir.

*

"dijital mirasınızı kime bırakacağınızı düşündünüz mü?

inanması zor gelebilir ama dijital ortamdaki varlıklarımız her geçen gün artarken bunlara ilişkin bir vasiyet de düzenlememiz gerekebilir.

avukat matthew strain, müşterilerine şimdiden dijital mirasları konusunda tavsiyelerde bulunuyor ve vasiyetnamelere ekler düzenliyor.

strain, "her geçen gün daha fazla miktarda fotoğraf, müzik ve kitap internet ortamında depolanır oldu. tümü dijital formatta. dolayısıyla insanlar öldükten sonra bunlara ne olacağı sorusu da giderek daha fazla önem kazanıyor" diyor.

zira internetteki kimi dijital fotoğraf ya da videoların, uygulamaların duygusal olduğu kadar parasal değeri bulunduğu da muhakkak.

dijital mal varlıklarının sorumluluğunu üstlenmeyenlerin öldüklerinde bu varlıkları kaybetme hatta akrabalarına ödenmemiş fatura bırakması dahi mümkün.

icroak adlı internet sitesinde dijital malvarlıklarının öldükten sonra idare edilmesini isteyenlere özel hizmet veriliyor.

yılda on ila on beş ingiliz sterlini, yani otuz – kırk beş türk lirası ya da tek seferlik yüz elli sterlin yani dört yüz otuz türk lirası karşılığı kullanıcılar malvarlıklarını kategorize ederek "koruyucu" ya da "vasi" hesaplar oluşturabiliyor.

koruyucu, vasi seçilen kişiye özel kullanıcı adı ve şifresi gönderiliyor.

bu kişi, dijital mirası ancak kendisini bu göreve atayan kişinin ölüm belgesi doğrulandığında görebilecek.

kuşkusuz kimilerinin ileride kimsenin görmesini istemeyeceği ya da onları utandırabilecek hesapları olabilir, icroak bunun için de bir seçenek sunuyor ve öldüğünüzde tüm bilgilerinizin silinmesini sağlayabiliyor.

goldsmiths üniversitesi'nin yürüttüğü bir araştırmaya göre ingilizler, iki milyar üç yüz milyon sterlin değerinde müzik, film, uygulama ya da internet üyeliğine sahip.

aynı araştırma her on kişiden birinin şifrelerini vasiyetlerine eklediğini, yani yakınlarının dijital hazinelerine ulaşmasını istediğini gösteriyor."

merkez üs: http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2011/10/111014_internetanddeath.shtml?utm_source=twitterfeed

ev ödevi

2011-10-13T09:07:00.004+02:00

"metni okuyunuz ve bilmediğiniz kelimelerin anlamını sözlükte bularak bir cümle içinde kullanınız.

profan: kutsal olmayan, dünyevi... (ya da bakınız)

insan zihni dince kutsal sayılan değerlerden boşandırıldıkça yerlerini profanlaştırılmış ikonlar almaktadır."

*

elbette bu şekilde olmadı. öğrenmeye aç, henüz cehaletin erdem olduğunu bilmediğim o yaşlarda, ilk defa duyduğum bu sözcük belleğime yerleşsin diye oynadığım oyunlardan biri olmalı. gülmeyin lütfen, terminoloji kelimesini kullanmaktan zevk aldığım yaşlardan bahsediyorum.

çok değil bir kaç gün önce, uyku tutmayan bir gecede aklıma düştü ve sabri esat siyavuşgil'in dilimize kazandırdığı edmond rostand'ın ölümsüz eseri cyrano da bergerac'ı karıştırmaya başladım. o büyüleyici tiradı altı çizili satırlara konu etme arzusu içimde büyüyünce de okuma notlarına bakmak için haliyle eski defterleri karıştırdım.

bu cümle oradaydı. tırnak içine alınmamış, bir sahibi varsa da söylenmemiş biçimde bir sayfanın orta yerinde duruyordu. haddimi bilmiyor olsaydım şeyh galib'in yolundan yürüyerek "çaldımsa da mîri malı çaldım" derdim ama, 'galip kul'un yanında kemmiyetimin neredeyse sıfır olduğunu hesap edecek kadar matematik biliyorum.

bu yüzdendir ki, eğer bilmeden başkasına ait bir cümleyi kendime ait kıldımsa, umarım hesap gününde bana hakkını helal eder.

her şey defteri-iki

2011-10-13T08:31:00.001+02:00

okumamı istediği metni okuyup defterini uzatırken öykücü'ye sordum; bu ne defteri?

o gün, "her şey defteri" cevabını vermekle iki şeye sebep oldu: defterimin adı o andan itibaren "her şey defteri-iki" oluverdi ve biten defterlerimin yerini her defasında ilk sayfasına "her şey defteri-iki(devam)" yazdığım defterler aldı.

ve o gün bugündür, o defterler "her şey"e ev sahipliği yapar.

beirut - the rip tide

2011-10-11T09:30:00.004+02:00

genç yaşta yaptıklarıyla benim gibileri hasetinden çatlatan zach condon çetesini toplamış, o ve çetesi yeni bir albüm yapmış.

üstelik albümün tamamı buradan dinlenebiliyor.

sesi açalım, zach condon mikrofona biraz daha yaklaşırken sesli düşünelim; ya iki bin yedinin istanbul'unda radar namlı bir müzik festivali olmasaydı kim bilir nerede karşılaşırdık bu çeteyle? ya da karşılaşır mıydık?

kafa karışıklığı

2011-10-10T21:40:00.001+02:00

"sevmemenin, sevememenin yükünü diğerinin üzerine atabilmek için genellikle aşkına karşılık veremeyecek birini seçerdi-buzun üzerinde yürüyen biri gibi temkinliydi, ancak söz konusu temkin, buzun kırılması tehlikesinden değil, yürüyenin ağırlığını taşıyacağı düşüncesinden kaynaklanıyordu."*

"onun sevgilin olmaması konusunda, çok bilinçli bir karar taşıyorsun zihninde. sevgilin olmamalı, olmamalı kristin. bunun için burada değilsin. büyük bir aşka da gereksinmen yok. çünkü, belki de yalnızca, büyük bir aşk, büyük bir aşk olabilir kristin. gelip geçici bir sevda ilişkisi vadetmiyormiyor bu kız."**

*:william burroughs, lee'nin günlükleri

**:demir özlü, berlin'de sanrı

kalbiniz

2011-10-08T21:38:00.003+02:00

"bir kalbiniz vardır onu tanıyınız.
bir şehir kadar kalabalıktır bazıları
bir dehliz kadar karanlıktır bazıları
konuşurlar
isterler
susarlar
dinlememişseniz nice yıl kalbinizi
ev meslek iş para geçim diyerek
düşünün şimdi bir de
şehirlerde kasaba ve köylerde
başını eğmiş kalbiyle söyleşen bir kişi olduğunuzu."*

*:cahit zarifoğlu, yaşamak

nabokov'un kelebeği ve literatür

2011-10-06T09:15:00.002+02:00

nabokov, lolita için önsöz yazmayı romanın baş kişisi humbert'a bıraktığı, o da bu işi 'tatlı dilli' john ray'i taklit ederek yaptığı için olsa gerek, kendisi de sonsöz denebilecek ‘lolita adlı bir kitap üzerine’yi yazmıştır.

o sonsözde romanın geçtiği coğrafyayı anlatırken lycaeides sublivens nabokov kelebeğinin ilk dişisini yakaladığı dağ geçidinden bahseder. iyi bir yazar olduğu kadar önemli bir kelebek uzmanı da olan nabokov'un ismini taşıyan kelebeği görmek için gugıla sorduğumda karşıma tek çıkan fatih özgüven çevirisinin e-book hali olunca bunun nabokovvari bir şaka olduğunu düşünmedim değil, ama durum sadece dizgi hatası sonucu lycaeides yerine lycaedies yazılmasından kaynaklanıyormuş.

nabokov'un isminin bir kelebeğe verilmesi, belki de en sevdiğim gitarist olan mark knofler'i hatırlattı bana. en sevdiğim yabancı grup olan dire straits'in vokalistliğini de yapan knofler'in adı, madgaskar'da keşfedilen yeni bir dinazor türüne verilmişti. araştırmacılar, araştırma süresince dinledikleri
knofler'in adını buldukları dinazora vermişler, böylece knofler, masiakasaurus knopfleri literatüre girmişti.

elbette, bilim literatürüne giren ünlüler nabokov ve mark knofler 'le sınırlı değil. dünyayı daha da berbat dünyaya dönüştüren bush ve şürekası da literatüre girmiş durumdalar. iki bin beş yılında yeni keşfedilen üç mantar ağızlı hamam böceği türüne tam da layık oldukları biçimde bush, cheney ve rumsfeld'in adı verilmişti: agathidium bushi miller and wheeler, agathidium cheneyi miller and wheeler ve agathidium rumsfeldi miller and wheeler...

dialogue

2011-10-01T02:49:00.003+02:00

- feneri ilk gördüğünüzde neler hissettiniz?

- okyanusla ilk karşılaştığımda hissedebileceğim her ne ise, işte o. uçurum kıyısı, kalp çarpıntısı.

- ya ben, beni ilk gördüğünüzde?

- yağmurlu bir gecede saatlerdir fırtınayla boğuşan ve artık karayı göremeyeceğini düşünmeye başlamış bir denizci feneri gördüğünde ne hissederse, işte o.

- tıpkı babam gibi konuştunuz.

- çünkü babanızdan çaldım.

stabilite kırılması

2011-09-30T10:21:00.002+02:00

bir yapının ya da yapısal elemanın dengesinin bozulmasıyla oluşan kırılma, göçme, çökme...

*

bir otel odasının gelip geçiciliğinde erkenden uyanırsınız, dışarıda eve dönüşün sesleri. şehrin esin perisi tarafından sarıp sarmalandığı saatlerdir ama serde ne şairlik ne de yazarlık vardır.

oysa görecek gözü olanlar için ne de vaatkar zamanlardır.

siz de okursunuz. odanın sözde kitaplığına, büyük olasılıkla eski müşterilerden kalma eski mısır mimarisini anlatan bir mühendislik kitabına gider eliniz. okurken sayfaların birinde önce iki kelimeye rastlarsınız, ardından ikinci kelimenin sonunda üstteki yıldızın emrine uyarak gözleriniz alt satırlara iner.

manayı çözer, şaşırırsınız: bir mühendislik terimidir ama, anlattığı, en çok aşkın bitiminin başlangıcına, o büyü bozumu anına denk düşmektedir.

gözleriniz sol elinize kayarken işaret parmağınız baş parmağınızın yanında gelir, orta parmakla tuttukları sayfaları farkeder, bunca sayfayı sadece bu tanım için okuduğunuzu hissedersiniz.

eylül akşamı

2011-09-16T11:04:00.002+02:00

ne 'ilkokul bir'lerimizin duvarında asılı duran mevsim şeritlerinde ne de takvimlerde yeri olan, on beş ağustos ile on beş eylül arasındaki, senenin en güzel ayı tükenmiş, sıra gerçekten eylüle gelmişken yani...

neredeyse bir masal uzaklığındaki günleri analım: rutinin tozu bulaşmış gündelik hikayemize, önce film, kitap ve müzikleri, sonra da geçmişimizi katmaya başlamıştık. o geçmişte aynı şehri farkedince -hem de aynı tarihlerde- şaşırmış, ertesi gün armağanı, bülent ortaçgil işi light albümününü elimde bulmuştum.

şehir istanbul değildi. kadıköy, hiç değil...

sedef*

2011-09-15T11:33:00.002+02:00

sedef kaşıkçı...

kumraldı ama denize girmekten mi nedir, sararmıştı. kahverengiyle yeşil arasında gidip gelen, bal rengine yakın gözleri pansiyon sahanlığına vuran sokak lambasının ölgün ışığında, lazer gibi parlardı.

beraber kumdan kale yapacak kadar güvenilir, denize girme vakti geldiğinde ilk kale nöbetini tutacak kadar iyi yürekli, bir süre sonra denizin çağrısına dayanamayıp yanınıza gelecek kadar tutkulu ve "kale yıkılırsa yeniden yaparız", diyecek kadar güçlü. en nihayetinde, en mutsuz olduğu gün teyzesinin düğünü olan küçük bir kız: damatla gelin gidip gelinlikle yalnız kaldığında, üstelik kendisinin bile olmayan bir düğünde kendini düğün günü terkedilmiş bir gelin gibi hissedince...

bu tarz hikayelerde hep olduğu gibi o da ertesi gün gider. yine, hep olduğu gibi önce tatil, sonra yaz biter. sonbahar olur, kış olur. bu arada garip rüyalar görürsünüz.

şubat ayında çok pis kar yağıp okullar tatil olunca kovayı küreği alıp bahçede kardan kale yapmak istediğinizde ansızın aklınıza düşer: bembeyaz gelinlikler içinde bütün hayalleri yıkılmış küçük kızı düşünürsünüz, ilk kale nöbetini üstüne alacak kadar iyi yürekli olan o kızın denizin çağrısına dayanamayıp yanınıza gelişini hatırlarsınız.

ona telefon açıp yarım saat kadar konuşmak, gördüğünüz acaip rüyaları, kimseye anlatamadığınız şeyleri sanki yüz defa anlatmış gibi rahatça anlatmak istersiniz.

*: erken kaybedenler - denizi çağrısı, emrah serbes

ölüm

2011-09-14T09:29:00.002+02:00

bu ara ölüm hakkında düşünüyorum.

hayır, varoluşun en büyük problemi olan ölüm değil, düşündüğüm. bu soruya cevabımı yıllar önce verdim ve bu cevap değişmez. tıpkı, adı sonradan 'suratsız'a dönüşecek 'küçük kız'ın, daha da küçük bir kızken büyük anne ve büyük babasıyla yaylada geçirdiği yaz günlerinin, çinko dama düşen yağmur tanelerinden korkup dedesine sığınmasının, karanlığın inmesiyle aniden soğuyan havayla üşüyen ayaklarının -ne zaman ısındı ki o ayaklar?-, ancak dedesinin kocaman elleri arasında ısınabilmesinin değişmeyeceği gibi.

o yüzden, geçelim.

çünkü, başka bir şey düşündüğüm. mesela, ben ölsem diyorum. kırmızıya dönüşen trafik lambasını farketmesem, şoförlerden biri kendine sunulan bedeni reddetmese. bir pastanede otururken, masalardan birinde aniden ayağa kalkıp, bunu bana nasıl yaptın, diyen, kıskanç bir sevgilinin kaza kurşunlarına denk gelsem. akşam yemeklerinden birinde boğazıma bir şey kaçsa nefes alamasam, duş alırken kalp krizi geçirsem...

bu blog ne olurdu?

böyle bir hizmet var mıdır, bilmem ama, blogır yetkililerinden iki ay herhangi bir hareket olmayan blogların kapatılmasını rica ediyorum. en başta da, evden gelen kötü kokuların önce apartman sakinlerini, sonra da tüm mahalleyi rahatsız etmesini beklemeden burasının.

günün sorusu: geçiş

2011-09-12T15:17:00.001+02:00

bu evrensel karmaşa çölünden insan ruhunun şaşmadan ilerleyip geçmesini sağlayan nedir? tanrı, aşk, şefkat, ideal...

hatırlamak

2011-09-10T17:44:00.001+02:00

kalbimizin ihmal ettiğimiz yerlerini hatırlar gibi..

proust, okumasını başarabilenlere büyük bir haz armağan eden ve o romanı henüz okumamış olanları kıskanmalarına sebeb olan nehir romanına bir sabah burnuna ulaşan çayın kokusuyla başlar. aslında bütün o ciltler bir kokunun hatırlattıklarıdır.

*

kitapçıya uğradığım zamanlardan biri. girişin altındaki kata sadece sinema ile ilgili kitaplara bakmak için iniyorum. yeni gelen bir şey var mı diye bakmak, 'zaten bunların hepsi ben de var.' diye, çocukca gururlanmak için biraz da. oysa orada küçük grupların sohbet ettiği, müzik dinletilerinin yapıldığı küçük bir alan da var ama o güne kadar herhangi bir şeye denk gelmemiştim.

saçlarındaki beyazlar siyahları geçmiş, hatta kostümün güzelliğinden de geçmiş bir adam, etrafına toplanmış ben yaşındaki bir kaç kişiye bir şeyler anlatıyordu. uzakta bir yerlerde durmuş, bir yandan 'ben de bu adama benzer miyim?' diye düşünürken konuşma da eflatunun mağarasındaki gölgelerden hatırlamak bahsine kadar gelmişti. o adam, 'insanda yaradılışla beraber bütün bilgilerin mevcut olduğunu ve vakti geldiğinde hatırladığını' söyleyiverdi. yaptığı benzetme ürkütücüydü: 'beynimizde bir çeşit mikroçipler olduğunu varsayın. allah bunlara dokunuyor ve bunlardaki bilgiler açığa çıkıyor.'

her şeyin uzağında olmama rağmen itiraz etmek istedim. çünkü lise çağlarında psikoloji'ye bayılmış, sonrasında psikolojinin insanı 'şey'leştiren yapısını farkedince sempatim öfkeye dönüşmüştü.

insanı makineye dair kavramlarla ifade etmek de ne demek oluyordu? 'çip'miş...

ama sustum. çünkü, her şeyin uzağındaydım.

*

sonraki günlerde, bambaşka bir şey oldu. aşk bağlamında çuvallayan herkes gibi unutmaya çalışmak, yok saymak yerine, 'aşk, beni her defasında yarı yolda bırakıyor' diyen güzel kadını da anarak, aşkın doğasına dair bir ipucu bulabilirim belki, diye, içinden aşk geçen kitaplar okumaya başladım. güvercin gerdanlığı'dan (ibn-i hazm) sevgi üzerine'ye (ortega y. gasset) kadar bir yığın şey. galib, sthendhal ve saire... farkındayım mevlana demedim.

neler neler yazıyordu kitaplarda. o yüzden uzatmayacağım.

ama en doğrusu büyük kitap'ta söyleniyordu. 'araf: yüz yetmiş bir ve yüz yetmiş iki'yi başka türlü okumak da mümkündü.

bezm-i elest sadece 'elestübi rabbüküm?' sorusuna verilen, 'kalu:bela..' cevabından ibaret değildi. şimşek çakımı kadar kısa süren süren bir aydınlıkta levh-i mahfuz'da yazılı isimlerden bazılarını okumuş, yanımızda duran ruhlardan bazılarının suretini görmüştük. bu gökyüzü altında yaşadığımız hayatta karşılaştığımız kişiler de adını okuduğumuz, suretini gördüğümüz ruhlardı. bunu, aşkın görür görmez olduğuna inanan biri olarak en başta reddetsem de, bir süre sonra aşkın aslında o uzak zamanda verilen sözün hatırlanması olduğuna inandım.

yanyana yürüyorduk, bilmiyorduk. ama o birden 'ol!' diyordu ve 'ol'uyordu.

yani, yücetanrı beynimizdeki 'çip'lerden birine dokunuyordu. (gülümsemeniz, amenna...)

aslında bunun beni rahatlatan bir yanı da vardı. böylece, yalan yanlış yaşadığımız, sonrasında salya sümük göz yaşları arasında pişmanlıklara bulanan aşklar içimizde aklanıyordu; çünkü, o uzak zamanda verdiğimiz sözün muhatabıyla karşılaşana kadar, onu hatırlayıncaya kadar yani, zaman öldürüyorduk...

*

ah! bir de o cümle olmasaydı: 'neden söz veren söz verdiği gibi geliyordu da söz verdiği gibi kalmıyordu?'

rekabet

2011-09-09T15:01:00.001+02:00

s. melek yıldız (batı almanya-bonn,1985): türk konsolosluğunda görevli bir baba ve orada çalışan alman annenin tek çocuğu. on yaşından bu yana istanbul'da yaşıyor. sıradan olduğunu düşündüğü hayatında gurur duyduğu tek şey, istanbul erkek lisesi mezunu olmak.
eğer ölmezse, iki bin on beş yılından sonra yayınlansın istediği, vazgeçmek ve unutmak üzerine yazılmış, şehvetin de bulaştığı karanlık öykülerden oluşan bir dosyası var.
almanca ve ingilizce bilen s. melek yıldız, çevirmenlik de yapıyor.

*

günümüz yönetmenlerinin dijital kamerayla çektiği filmler, üzeri tozla kaplanmış eski fotoğraflar gibi puslu, seyredene bir tülün ardından bakıyormuş hissi veren siyah beyaz görüntüler gibi.

loş, neredeyse karanlık, yağmur ormanlarının tıpkı geniş yapraklı yüksek ağaçlar yüzünden ışığın zar zor ulaştığı alt kısımları gibi başka odalara açılan kapılardan gelen ışıkla biraz olsun aydınlanarak dış kapıya ulaşan, sanki sonsuz uzunlukta bir koridor.

gece karası kapıda gözetleme deliğini işaret eden bir ışık. kapının ardında sabırsız fısıltılar. bir de yere düşen anahtarlığın merdivenlerde yankılanan, kapıyı aşıp içeriye kadar gelen sesi.

nihayet açılan kapı, koridordan tünelin ucunda yoğun bir ışık. bir de omuzları ve sırtı açık askılı elbisesiyle bir kadın. ve yeniden ışık; saçların omuzda örtemediği yerlerden aşağıya, kollara ve nasılsa belde unutulmuş gamzeye doğru bir nehir gibi usul usul akan bir ışık.

peşi sıra, kapıyı kapatıp içeriye giren, ayakkabı ve giysiler için oraya konulmuş mobilyanın aynasında kendini seyre dalan kadının arkasında duran bir adam. artık o da, aynanın derinliğindeki saklı yerde, kadının yanında.

yüzü kadının saçlarına gömülmüş, sanki su altındaki uzun bir bekleyişin ardından yüzeye çıkmış ve suyun altında geçen süre boyunca yalnızca bunu hayal etmiş gibi alınan derin bir nefes. her nefesi son nefes olmasından korkarak alan adam, beldeki gamzeden başlayan ve sırt boyunca devam eden bir yolculuğa çıkan sağ el.

sağ el yolculuğun sonunda kadının boynundaki saçlardan örtüyü kaldırınca kokunun asıl kaynağına konulan öpücük. ki bu, sağ ele yolculuğun boşuna değil, demektir. bir daha, bir daha... sonra da, sırtını aynanın derinliklerine yollayan, yüzünü ona dönen kadının dudaklarını.

sonrası bir mücadele...

giysilerin her adımda azaldığı bir yürüme...

bir erotik rekabet...

yenilenin de galip geleceği, zafer ve mağlubiyet arasındaki sınırların ortadan kalktığı bir savaş...

ve içimizde, aynadaki saklı yerden ayrılıp, kelimenin tam anlamıyla birbirini duvardan duvara çarparak koridor boyunca yol alan ve önümüzden geçip giden iki beden adına bir mutluluk...

(o ikisi bu yaz öğleden sonrasının gölgede kalmış arka odasına yol alırken, biz de ağır ağır dış kapıya doğru ilerleyelim. yavaşça açtığımız kapıyı peşimiz sıra yavaşça kapatıp, sessizce dışarı çıkalım. merdivenlerden başka şeyler düşünmeye çalışarak inerken -söz gelimi, üzerinde yaz güneşinin parıltılarıyla usul usul akan nehirle apartman arasındaki sokağı-, her şey bir defa daha, hikayenin başında bahsi geçen yönetmenlerden birinin filmine dönüşüyor olsun: yaşantıya eklenen an parçaları gibi şimşek çakımını hatırlatan görüntü bombardımanı. tıpkı gecenin karanlığında yanıp sönen fener ışıkları gibi. beyaz çarşaflar üzerinde iki beden. ama yüzleri göremiyoruz, bedenler de görüntüye parça parça giriyor: terden kadının boynuna yapışmış bir kaç tel saç, ayak bileklerini okşayan bir erkek eli, erkeğin sırtına iz bırakan tırnaklar, kendi ışığını yayan aydınlık gibi çok güzel iki el, kadının sırtından beldeki gamzeye doğru yola çıkan bir kaç damla ter...)

orada, bu yaz öğleden sonrasının gölgede kalmış arka odasında ise, kırışık beyaz çarşaflar üzerine devrilmiş iki beden. uzun yoldan gelmiş atlar gibi terli ve yorgun.

söylediğimiz gibi, kim galip kim mağlup belirsiz.

bir tek, yatağın kenarına neredeyse düşecekmiş gibi yüz üstü uzanmış kadının yerdeki halının desenlerinden de uzakları gören gözlerinde bir parıltı...

dil bilgisi

2011-09-09T09:51:00.000+02:00

"'bu ülke'den daha bıçkın tamlama bilmiyorum."* diyen ah muhsin ünlü'nün elini görüyor ve "buraya bakın, burada, bu kara mermerin altında/ bir teneffüs daha yaşasaydı,/ tabiattan tahtaya kalkacak bir çocuk gömülüdür/ devlet dersinde öldürülmüştür."** mısralarını öğelerine ayırmaktan daha fazla zevk aldığım bir şey olamaz, diyerek, arttırıyorum.

*:-yaşasın! ne kadar da ideolojik yaklaşıyoruz birbirimize-

**:ece ayhan, meçhul öğrenci anıtı

promosyon

2011-09-02T09:57:00.001+02:00

canım ülkem, biliyorum ancak sende olur bu:

istanbul'da faailiyet gösteren böcek avcısı adlı haşere ilaçlama firması, evlerini temizlediği müşterilerine kafka'nın dönüşüm'ünü hediye ediyor. ilk defa bin dokuz yüz on beşte yayınlanan bu uzun öykü, "gregor samsa bunaltıcı rüyalardan uyandığı bir sabah, yatağında kocaman bir böceğe dönüşmüş olarak buldu kendini." diye başlar ve hayatı yakalayamayan hep ıskalayan, ıskaladığı için de yabancılaşan insanların haline tercüman olur.

müşterilere hediye edilen kitap ise 6.45 yayınları'nca yapılan özel bir baskı ve 6.45çiler bu baskı için gregor samsa böcek karşılaştırma tablosu hazırlamış. kitapta yer alan bu tabloda, haşerelerin ve samsa'nın fiziksel özelliklerinden müzik dinleme zevklerine kadar farklılıkları karşılaştırmalı olarak gösteriliyor.

ne dersiniz, böcek avcıları bu iş için elma mı kullanıyordur?

merkez üs: http://www.sabah.com.tr/kultur_sanat/edebiyat/2011/08/26/bocek-ilaclamada-kafka-promosyonu

ilk izlenim için tek bir şansın vardır: dört

2011-09-01T17:52:00.000+02:00

"ismim gregory, dedim, her nedense ismimi kısaltmadan söylemiştim, sonra elimi uzattım ona. 'seninle tanıştığıma memnun oldum, gregory.' yavaş yavaş konuşuyordu, sanki küçük bir çocuğa hitap edermişcesine, bir tür temkinli sevecenlik vardı sesinde. 'benim adım charlotte.' "*

*:gregory dart, karşılıksız aşk-kovalamak ve kovalanmak üzerine

anı içinde anı

2011-08-29T11:33:00.002+02:00

annemle ne vakit fikir ayrılığına düşsek, "sen bizden uzak büyüdün," diyerek ettiği sitemin hayatımın bir gerçeğini işaret ettiğini biliyorum. ama her bayram, en geç arife günü bu evde oldum.

hatta bunun için, çeşme'ye inelim, uludağ'da kayak, abant bu mevsimde harika, ama kapadokya, bir üçgen kuralım köşeleri budapeşte-viyana- prag olsun, dokuz günlük uzak doğu turlarını birilerini kırmak pahasına da olsa her defasında görmezden geldim.

bayram sabahı erkenden kalkar, annemi annanemlerin bahçe kapısında bırakır, "farz olan vakit namazlarını, hatta islam peygamberinin 'hiçbir engel yok iken, ard arda üç cuma namazı kılmayan kişinin, allahü teala kalbini mühürler, yani iyilik yapmaz olur' uyarısına rağmen cuma namazlarını kılmayan ama bayram namazlarını kaçırmayan insanları anlamıyorum," diye söylenen ve muhafazakar terbiye almış olmasına rağmen kendimi bildim bileli fenerbahçe dışındaki her türlü toplaşmaya mesafeli duran babamla, biraz da annaneme saygımız yüzünden beş dakika yürüme mesafesindeki mahalle camiine giderdik.

*

ramazanın kışa denk geldiği zamanlardı. o sene bayramdan bir kaç gün önce gelmiştim. 'nerede o eski ramazanlar' tadında, huzurlu, ilahi bir ışıkla yıkanan, şefkat dolu günlerdi.

babam, şiddeti artan poyrazın rüzgargülüne ettiklerini görünce, gece başına bir iş açmasın diye fenere gitmiş, şimdi de yılların ustalaştırdığı elleriyle çelik telleri, çarkları, makaraları özenle temizliyor, kuruluyor, ekseni etrafında dönen devvar billurun altındaki rulmanları yağlıyor, mercekleri siliyor ya da fener elektriğe henüz geçmediği için her şey demek olan asetilenle dolu gaz deposunu kontrol ediyor olmalıydı.

biz, anne oğul; usul usul yanan bir sobanın ısıttığı salonda sohbetleşiyoruz. annem pencerenin önüne oturmuş oğlu öyle seviyor diye şekerini biraz fazla kaçıracağı sütlaç için pirinç seçerken bir yandan da anlatıyor:

"bu yıl ağaçların çoğu, yapraklarını adam gibi dökmeye fırsat bulamadan erken gelen ayazın keskin soğuğunda kavurdular. sonbahar sarısının hüznüyle tanışamayan yapraklar önce kahverengine sonra siyaha dönüp dalında kuruyuverdiler."

oturduğum yerden kalktım, kulağım annemin anlattıklarında kitaplığa yürüdüm, bu kış ikindisinin zayıf ışıkları lif lif çözülüp yeryüzüne dökülürken, bir çoğunu yıllar önce okuduğum kitaplar arasından birini seçebilmek için kitaplığın raflarını yormaya başladım. elim nihayet huzur'a* gittiğinde mümtaz ve nuran'ın bitmek bilmez istanbul gezmesi değil de eski bir yaz günü geldi aklıma.

başımı çevirip o tarafa baktım: kitaplığın önünde durmuş, eli bir kelebek vurdum duymazlığıyla bir kitaptan diğerine konuyor, sanki bir piyanonun tuşlarını dener gibi, bir kitabı itip diğerine geçmeden önce bir an karar vermiş gibi oluyordu. dikkat çekme isteğiyle dolu, hepsinin de kapağı kısa bir süre için açılan kitaplar, kısacık bir an baktığında gözüne çarpan, onu baştan çıkartmaya çalışan altı çizili cümleler, derkenarına dört çizgiden mürekkep yıldızlar konulmuş, yürek çizilmiş paragraflardan sonra dünün dünyası'nı** seçip, nasılsa bahçe içindeki o üç katlı evde değil de burada geçirdiği sonsuzluk kadar uzun bu yaz öğleden sonrasının sıcağında kendine kitap okuyabileceği serin bir köşe bulmaya gitti.

bense hala kitaplığın önündeydim ve annem mutfağa giderken açık kalan kapıdan mutfak penceresini, annemin ‘o toprakta, hele de o rüzgarda asla büyümez’ uyarılarına kulak asmayıp yıllar önce bahçeye diktiği armut ağacının dallarındaki son yaprakları gördüm.

poyraz dalların ucunda asılı kalmış son yaprakları yokluyordu.

*: ahmet hamdi tanpınar
**: stefan zweig

bir masada iki kişi: beni seviyosunuz

2011-08-26T15:45:00.001+02:00

çayından son bir yudum aldı, masaya bıraktığı fincanı parmak uçlarıyla ortaya doğru itti. bir süre camdan dışarı, belki de apansız bastıran yağmurda ıslanmamak için koşuşan insanlara baktı. bakışlarını oradan alıp az önce masanın ortasına doğru ittiği fincana verirken konuşmaya başladı:

- geçen yaz, bir arkadaşım ve ailesiyle tatile gitmiştik. dört beş yaşlarında bir kızları var: ada... tam da seveceğiniz gibi, kıvır kıvır sarı saçlar, kocaman mavi gözler. hemen bir arkadaş buldu kendine. bir gün baktık, çocuğun elinden tutmuş kumsala sürüklüyor. çocuk elini kurtardı, "gelmek istemiyorum, çünkü seni sevmiyorum", dedi.

- peki, ada ne yaptı?

- çocuğa kocaman bakıp "seviyosuun... seviyosuun...", dedi.

- ah, siz kadınlar... kaç yaşında olduğunuz farketmiyor, değil mi?

- diyeceğim o ki, ne kadar huysuzluk etseniz de beni seviyosunuz... beni seviyosunuz...

*

kadınlar...

dediğim gibi, kaç yaşında oldukları hiç farketmiyor.

nabokov'un cevabı

2011-08-26T09:07:00.000+02:00

nabokov, yaklaşık bir ay önce sorduğum soruya oldukça uzaktan, bin dokuz yüz yirmilerden cevap veriyor:

"...kızıl harika denen türden bir kelebek belirdi bir yerden, masanın kenarına kondu, kanatlarını açıp soluyormuşcasına, yavaşça yelpazelemeye başladı. kanatlarının koyu kahverengi zemini yer yer zedelenmişti, kızıl şeridi solmuştu, kanatlarının kenarları aşınmıştı - ama hala ne kadar güzel, şenlikli bir yaratıktı..."*

*:rua, dam, vale

aşk

2011-08-24T18:21:00.000+02:00

"aşk, insanın kendini ötekine teslim ettikçe içinde kaybolduğu ve öz denetimini yitirdiği bir cehennemdir."*

*:jorge luis borges

jorge luis borges

2011-08-24T12:23:00.001+02:00

biliyorum, gündemi takip etme derdinden uzak kimliğim -belki de egom- akıp giden zamanın içindeki bir çok ayrıntıyı ıskalıyor ya da çok sonra farkediyor. ama yüce tanrı, bu dünyada olan biteni hepimizden daha iyi gördüğüne emin olduğum kör ve iflah olmaz serseri borges'in doğum gününü atlamama izin vermedi.

fırsat bu fırsat diyerek, yirmi dört ağustos bin sekiz yüz doksan dokuzda (nabokov'la aynı yılda doğmaları ne garip, ne güzel) buenos aires'te dünyaya gelen ve çok uzun bir yazıyı hak eden borges'i anmak için, her yerde rastlayabileceğimiz hayat hikayesini tekrar etmek yerine anekdotlar anlatalım ve oralarda bir yerde bizi seyreden ruhuna selam yollayalım.

*

her yıl ekim ayının ortalarında, nobel edebiyat ödülü adayı olarak ismi açıklanan ama bir türlü kazanamayan borges, bin dokuz yetmiş sekizde kendisine sorgulayan gözlerle bakan gazetecilere, ona nobel verilmemesinin bir gelenek haline geldiğini, kendisinin de iskandinav olan her şeyi sevdiği için bu geleneğin bir parçası olmaktan gurur duyduğunu söyler.

"her zaman bilimeyen üzerine yazdığım için son nobel ödülü'nü kazanan kişi üzerine yazma özgürlüğünü hissediyorum. umarım yanılmam. sanırım adı singer'di. gerçekten de pek tanınmamış bir bey (en azından birkaç gün öncesine kadar öyleydi), kim bilir, belki de iyi yazardır.(...) nobel ödülü'nün daimi adayı olarak kendimden bahsetmekten başka çare kalmıyor. nobel, bir yazarın hayatında kazanabileceği en büyük ayrıcalıktır. bunu hak ettiğimi sanmıyorum. ben unutulsun diye yazıyorum. yapıtlarımı nasıl anlatayım? bence biraz karışıklar. yalnız ödülü hak etmemem, kazanmak istemediğim anlamına gelmez. sadece simgelediği ödül için değil. kulağa kötü gelse de, parası fena değil."

yeterli miktarda para kazandığı zaman kitaplık alacağını söylerdi. evinin her yerinde kitaplar vardı.

hemen bir yıl sonra ispanya kültür bakanlığı, ispanyol şair gerardo diego ve borges'e ispanyol dilinin en önemli ödülü olan cervantes ödülü'nü layık görür ve bu haber borges'i mutluluğa boğar: "cervantes ödülü, politikacılar değil, edebiyatçılar tarafından verildiği için beni gururlandırıyor," der.

ayrıca o parayla espasa calpe ansiklopedisi'ni alabileceği için çok mutluydu. bundan bir radyo programında bahsedince, ertesi gün aksiklopediyi ona hediye olarak gönderdiler. mutluluktan uçarken etrafındakilere bulduğu yeni çözümü söyledi: "artık bir şeye ihtiyacım olduğunda veya bir şey hoşuma gittiğinde ne yapacağımı biliyorum, radyoda söyleyeceğim ve ertesi gün bana hediye edecekler."

ödüllerden söz açılmışken, bin dokuz dokuz altmış birde samuel beckett ile paylaştığı, avrupalı bir grup yayıncı tarafından verilen ve iletişim kanallarında daha çok görünmesine neden olan formentor ödülü'nü anmamak olmaz.

artık gittiği her yerde insanlar onunla sohbet etmek ve kitaplarını imzalatmak istiyordu. sıranın uzadığı günlerden birinde, borges ve yakın arkadaşı bioy düzinelerce kitap imzalıyor, bir yandan da şakalaşıyormuş: "adolfito, imzaladığımız onca kitaptan sonra imzasız kitabımızın ne kadar değerli olacağını bir düşünsene."

savunma değil fetih

2011-08-22T11:11:00.000+02:00

yaşadığım hayat bana, savunma yaparak da maç kazanılabileceğini öğretse de, savunma yerine fethi tercih ederim.

benim demeyi, benim dediğimi gidip almayı.

where do you go to my lovely

2011-08-21T05:47:00.002+02:00

bellek güzergah dolu bir harita. ve bu güzergahlar bazen kendiliğinden, bazen de bizzat bizim tarafımızdan belirleniyor.

nasıl new york, i love you üzerine konuşurken paris, je t'aime hakkında konuşmamak mümkün değilse, buradan sonra hotel chevalier'yi anmamak da öyle.

iki bin yedi tarihli wes crawen filmi the darjeeling limited'in öncülü sayılan bu kısa film, iki eski sevgilinin paris'te bir otel odasında yaşadıklarını anlatır. fonda ise, ingiliz olduğu halde fransız aksanıyla söylüyormuş gibi yapan peter sarstedt'in söylediği where do you go to my lovely...

"nereye gidiyorsun güzelim, yatağında yalnızken/ seni sarıp sarmalayan düşünceleri anlat bana/ aklından geçenleri bilmek istiyorum.evet, istiyorum."

o sahne: new york, i love you (2009)

2011-08-20T11:09:00.000+02:00

ne güzel filmimizdin sen, paris, je t'aime...

aralarında ethan-joel coen kardeşler, tom tykwer, wes crawen, guy van sant, christopher doyle, hatta gérard depardieu'nun da bulunduğu yirmi iki yönetmenin imzasını taşıyan bu film, aşk ve yalnızlık temalı, paris güzellemesi yapan on sekiz kısa filmden oluşuyordu.

yıllardır aşk ve romantizm kelimeleriyle birlikte anılan paris, bu defa boyalı aşk ve romantik komedi filmlerindeki halinden uzak, yara izleri ve kirleriyle resmedilirken çok daha güzeldi.

ve çok sevildi.

*

ardı sıra gelen 'new york, i love you' fikrini ilk duyduğumda ise, bunu klasik amerikan kıskançlığına yormuştum. oysa ortada fikir babası fransız yapımcı emmanuel benhilby olan, new york'un peşi sıra, rio, shanghai ve jerusalem ile devam etmesi planlanan bir seri var: adı da, aşk şehirleri.

yine de daha ikinci filmde 'seri'nin kan kaybettiğini söylersek, bu yanlış olmaz. filmdeki on bir yönetmen arasında yer alan fatih akın, yanına uğur yücel'i de alıp chinatown adlı kısa filmle toplama katkıda bulunurken, anthony minghella çekimlerin başlamasından kısa bir süre önce hayata veda ettiği için, minghella'nın senaryosunu yazdığı upper east side'ı shekhar kapur yönetti ve minghella'ya adadı. yönetmenler arasında oscar törenine hazırlanan(!) natalie portman da var.

bu film, ilki gibi şehir güzellemesi yapmak yerine new york'un her türden insanı kucaklayan, etnik ve kültürel yapısına güzelleme yapmakta. bir anlamda, on bir eylül'ün üzerindeki gölgesine rağmen, 'hala aynı gemideyiz' mesajı.

*

film, genç bir hırsız ve orta yaşlı bir profesörün rekabet alanı olarak genç bir kız üzerinde şekillenen hikayesiyle vaatkar bir başlangıç yapsa da sonrasında ilkinden aldığımız hazzın yanına bile yaklaşamıyor. fatih akın'ın kısası ise hem konusu hem de uğur yücel'in harcanmış yeteneği ile en kötüsü.

en çok sevdiğim ise, yvan attal'ın yönettiği ve chris cooper'la robin wright'ın karşılıklı döktürdükleri kısa film. haliyle o sahneyi de kaçınılmaz bir biçimde o kısa filmden seçtim.

işte o sahne:

gece... bir lokanta ya da barın önünde soğuğu duyumsayarak sigara içen hüzünlü bir kadın. tartışılmayacak kadar cazip. kadın bir süre pencereleri, binaların yıpranmış duvarlarını, önünde akıp giden sokağı seyreder ve telefonla yaptığı iş görüşmesini bitiren bir adamın yanına yaklaşıp konuşmaya başlar:

"-you know, this is what i've always liked about new york. these little moments on the sidewalk, smoking, thinking about your life. makes you appreciate the city better. you can watch the buildings. you can feel the air and look at the people. sometimes meet somebody you feel like you can talk to.

- you can talk about what?

- things you can say to a stranger. you know, when there's no past, there's no guilt. have you ever made love to a perfect stranger?

- now you're teasing me.

- i believe i am.

- well, i mean...no, not exactly a perfect stranger, if you mean someone i wouldn't know at all.

- it's sad.

- it's sad? why?

- because there's almost nothing more exciting than fucking somebody you don't know. right? you don't know their name, barely saw their face.

- don't. don't tell me your name.

- you know what? as soon as i finish this cigarette, i have to walk back into that restaurant and sit down again in front of my husband.

- and?

- and he won't look at me. and he won't notice i'm not wearing a bra under my dress.

- no bra?

- no panties, either.

- oh. no underwear?

- not today.

- i feel sad for this poor, lonely husband who can't see his wife's hidden talents.

- don't you think he's like every man, though?

- he's typically blind and bored by his very own wife, ready to fantasize about the first unknown woman he hasn't fucked yet... am i bothering you?

- not at all.

- yeah. and you say that because now i've turned you on, right? you want to take me to bed. do you want to take me to bed?

- yeah, i probably do. aw, come on. all right, why are you telling me all of this?

- because tonight i want things to change. chain smoking's a bad thing. who knows? maybe we'll meet again."*

adam giden kadının arkasından bakakalır.

*serbest çeviri:

"- new york'un bu özelliğini seviyorum. kaldırımlarda yaşananlar, sigara içmeler, nasıl bir hayatın olduğunu düşünmen falan. şehre hakkını teslim ediyor insan. binaları seyredersin, havayı hissedersin, insanları gözlemlersin. bazen sohbet edebileceğini düşündüğün insanlarla karşılaşırsın.

- ne hakkında mesela?

- yabancılara anlatabileceğin tarzda şeyler. ne geçmiş var ne de suçluluk. (kadın kısa bir süre, sanki bir iç çekiş gibi susar) hiç tanımadığınız biriyle birlikte oldunuz mu?

- benimle kafa mı buluyorsunuz?

- buluyorum, evet.

- yani... hiç tanımadığım biriyle olmadı tabii. ufak da olsa bir tanışıklığımız vardı.

- üzücü.

- üzücü mü? neden?

- tanımadığın insanlarla sevişmek kadar heyecan veren bir şey yoktur. öyle değil mi? isimlerini bilmezsin, yüzlerini zar zor seçersin.

(kadın adama yaklaşır. sanki, tanışalım, der gibi elini adama uzatır ama adam pek hevesli değildir)

- yapma. adını söyleme bana.

- aslında bu sigarayı bitirir bitirmez restorana geri dönüp yine kocamın karşısına oturmak zorundayım.

- ve?

- yüzüme bile bakmayacak. sütyen takmadığımı fark etmeyecek.

- sütyen takmadın mı?

- külot da giymedim.

- iç çamaşırın yok öyleyse.

- bugün yok.

(kadın bunu söyledikten sonra bir kaç adım uzaklaşır ve adama sırtını döner. adamın yüzünde ne diyeceğini bilemeyen bir ifade)

- karısının gizli yeteneklerini göremeyen o adama üzüldüm.

- erkekler hep böyle değil midir? eşlerinden o kadar sıkılırlar ki gözleri onları görmez. tanımadıkları kadınlarla beraber olmanın hayallerini kurarlar... rahatsızlık verdim galiba?

- asla.

- tahrik olmaya başladığın için böyle konuşuyorsun şimdi, değil mi? beni yatağa atmak istiyorsun. istiyor musun?

- galiba...(adam kadını öpmek için hamle yapar ama kadın izin vermez) yapma... o halde bana bu kadar şeyi neden söyledin?

- çünkü bu gece bazı şeylerin değişmesini istiyorum... (kadın her şeyi geride bırakıp lokantanın kapısına yürürken geriye dönüp yeniden seslenir) arka arkaya içmek çok zararlıymış. kim bilir, belki tekrar karşılaşırız."

giden kadının ardından bakakalan adam, bir süre sonra içeri girer ve masada kendisini bekleyen eşinin karşısına oturur. dışarıdaki kadındır...

günün sorusu: sarışın

2011-08-18T15:28:00.001+02:00

bir kadın neden sarışın olmak ister?

bir masada iki kişi: rol

2011-08-18T11:33:00.000+02:00

çayından son bir yudum aldı, masaya bıraktığı fincanı parmak uçlarıyla ortaya doğru itti. bir süre camdan dışarı, belki de apansız bastıran yağmurda ıslanmamak için koşuşan insanlara baktı. bakışlarını oradan alıp az önce masanın ortasına doğru ittiği fincana verirken konuşmaya başladı:

- bak, geçti... geçti, değil mi?

- evet, geçti gitti.

- sana demiştim: bu, süreç değil an. yolumuzu yürüyüp varmadık, sadece yol üzerinde kısa süreliğine karşılaştık.

- haklı olduğundan şüphe duymuyorum. sadece, böyle anlarda huysuzluklarıma neden katlandığını, neden gitmeme izin vermediğini merak ediyorum.

- farkında değil misin? senin rolün bulduğun her fırsatta gitmeyi istemek, benimki de kalman için ikna etmek.

*

bir gün boş bulundu. ya da yorulmuştu artık. böyle bir fırsatı kaçıramazdım...

köprüleri yakmak

2011-08-13T02:41:00.002+02:00

hayır, anlatım bozukluğu yok.

bile isteye öyle yazdım. ama türkçe'de öyle bir deyim olmadığını biliyorum.

tıpkı, gecenin bir vakti geçmişe takılıp kalmış bir radyo spikerinin çaldığı 'if i knew the way i'd go back home' diyerek başlayan ve 'half-remembered names and faces so far in the past/ on the other side of the bridges that were burned once they were crossed' diye devam eden elvis presley şarkısı 'where do i go from here'*a rastlamasaydım, bu yazının olmayacağını da bildiğim gibi.

*

bu şarkı ister istemez bana, internetin çeşitli mecralarında rastladığım, bazen şairi ile de anılan, galli şair dylan thomas'a ait "when one burns one's bridges, what a very nice fire it makes" cümlesinin türkçeleştirilmişi, "insan köprülerini yaktığında ne güzel ateş çıkar ondan"ı ve bu cümleyi her okuyuşumda duyduğum rahatsızlığı hatırlattı.

hayır, 'sivi'sinde 'çevirmen' yazan en az üç kişinin uğradığı bu sayfalarda çevirmenlik taslamak niyetinde değilim. kaldı ki, çevirmenlik hakkındaki düşüncemi daha önce belli etmiştim; kelime ve gramer bilgisinden çok yazarlık, şairlik ister.

"insan köprülerini yaktığında ne güzel ateş çıkar ondan" ise, akla gelen ilk cevabı vermek, ortalama kelime ve gramer bilgisiyle varılabilecek bir sonuçtan başka bir şey değil gibi geliyor bana.

anlaşılır olmaktan değil başka bir dile geçmekten bahsettiğimi özellikle belirterek soruyorum: yoksa çevirmenlik derken, gugıl transleytten hallice bir işten mi bahsediyoruz?

oysa, insan gemileri yaktığında ne güzel bir ateş çıkar, ne kadar doğru.

ne kadar güzel...

*söz&müzik: paul williams

on üç ağustos

2011-08-13T02:16:00.000+02:00

"bu yaşa erdirdin beni, gençtim almadın canımı
ölmedim genç olarak, ölmedim beni leylâk
büklümlerinin içten ve dışardan
sarmaladığı günlerde
bir zamandı
heves ettim gölgemi enginde yatan
o berrak sayfada gezindirsem diye
ölmedim, bir gençlik ölümü saklı kaldı bende."*

*:ismet özel, bir yusuf masalı-münacaat

ağır roman (1997)

2011-08-10T10:02:00.003+02:00

metin kaçan'ın resmi kayıtlara göre teyyare, sakinlerinin kullandığı isimle kolera sokağı'nda geçenleri anlattığı uzun öykü. aynı zamanda her türden insanın yaşadığı bu sokağı yine sokaktakilerin diliyle anlatan iyi bir örnek.

bu kitabın mustafa altıoklar'ın şaibeli ellerine düştüğünü öğrenince içimizde iki korku birden büyümüştü: birincisi, yönetmenin popüler olandan yana zarını atması, ikincisi de anlatının hem dil hem de kurgu bakımından sinema için uygun olmaması.

ama roman sinema perdesine yansıyınca, ortaya dili, kurgusu, müziği ve oyunculukları ile yönetmeninin belki de hayatı boyunca aşamayacağı, herkesi şaşırtan bir film çıktı.

'mahallenin en güzel abisi' sado-burak sergen, 'kötü adam' reis-mustafa uğurlu), berber ali-savaş dinçel, tina-müjde ar ve salih-okan bayülgen bize, zamanın ruhuna denk düşen yüzlerle aşkı, arkadaşlığı bu yitip gidenlere dair yürek burkan öyküyle anlatırlar.

fonda ise, bazen cem karaca: resimdeki gözyaşları, bazen de orhan gencebay: hatasız kul olmaz...

metin kaçan'ın şair dediği ve yönetmen mustafa altıoklar'ın da akıllı bir tercihle filme dahil ettiği evsizler zaman zaman dile gelir ve bir yandan kitapla film arasındaki boşluk dolarken kitaba tat katan bir çok cümle de ziyan olmaktan kurtulur.

kendisiyle yapılan bir röportajda, annesi ve babası ayrıldıktan sonra yatılı okula giden ve oradaki çocuklar onu sevsin diye sürekli şakalar, espriler yapan bir çocuğu anlatan okan bayülgen ise benim için bu macerada en çok öne çıkan kişidir. o röportajdan sonra onu daha çok sevmiştim. ve bir defa daha anladım ki, mizah hüzünden beslenir.

filmde tina ve salih arasındaki ilk an tina'nın dudaklarından havaya savrulan dumanın salih'in ciğerlerinde son bulan yolculuğunun estetiği ile nihayetlenirken ilk anın hikayesi kitapta daha acımasızdır:

"bak canikom sen iyi kalpli bir insansın. fakat bazı şeyler var ki onları mutlaka bilmelisin. şimdi bana aşık olduğunu falan zannediyorsun ama gerçek bu değil. bu üç günlük bir şey. sana vermesine veririm, hatta köpekler gibi sevişiriz ancak bu iş nereye kadar gider? beşinci günde senin komplekslerinle ve geçmişimi yüzüme vurmanla karşılaşmak istemiyorum. istersen bir deneyelim. benim için hiç farketmez, aşkımız felaketle sonuçlanınca sakın kendini harap etme canikom."

*

biz kitaptaki gibi bitirelim; her şey biteviye kirlenirken ve değişirken, aynada gençliğini seyre dalan salih, yenilgiyi kabul eder ve sado'nun yadigarı sustalıyı bileklerine indirir.

ilk izlenim için tek bir şansın vardır: üç

2011-08-08T11:37:00.001+02:00

maps for lost lovers'da*, kız kardeş ve abisi sırasıyla 'tek şans'larını kullanıyor.

*

mah-jabin:

"yabancı oğlan, bir kaç saniye boyunca kendisine gülümseyip gözlerini gözlerine kilitlemişti. bu kadarı yetmişti. sonraki günlerde o bir kaç saniyeyi yeniden hayal edip düşünmüştü. onu farketmekle iltifat etmişti çocuk ve mah-jabin aşık olmuştu."

charag:

"bir akşam kafası dumanlıyken, stella'yla konuşacak cesareti topladı.

'lens mi takıyorsun?' diye bağırmıştı müziği bastırmak için. 'bu renk saçlı hiç kimsenin gözleri bu kadar mavi olamaz. renk konusunda hiç yanılmam.'

kız ona bakmıştı. 'bu, gözlerimin doğal rengi. saçlarımı boyamadığımı nereden biliyorsun?' saçları kocaman, siyah bir şapkanın altından omuzlarına dökülüyordu; şapkanın ön tarafı yüzünün üstünde yukarı doğru kıvrılmış ve bir noktada, sivri uçlu bir gülle tepeye tutturulmuştu; gül kurdela katlanarak yapılmıştı, o da siyahtı.

elleri titriyordu charag'ın. notlarını yükseltmeye çalıştığı yıl boyunca, -ergenliğe ulaştıklarından beri evden ayrılıp üniversitede kendilerine sevgili bulmayı bekleyen- ve notları bu yıl tutmadığı için bekledikleri özgürlüğün dayanılmaz bir yıl daha ertelenmesi üzerine sevgili edinmek amacıyla umutsuz, beceriksiz ve gülünç girişimlerde bulunan birçok pakistanlı ve hintli oğlanla kız görmüştü. ama kendisi, mesafesini koruyup kendisini saklamıştı. londra'ya geldikten sonra ise bir başka nedenle kederlenir olmuştu: burada yakalanma ve girişiminin geri tepme korkusu yoktu, ama bu kez de beceriksizlik, deneyimsizlik ve bakirliği konusunda duyduğu utanç elini kolunu bağlıyordu.

'evet?' charag yanına gidince konuşmakta olduğu çocuğa açıkca sırtını dönmüştü kız ve -ona sırdaş gibi davranıp- oğlanı kastettiğini hissettirerek sol elinin başparmağıyla işaretparmağını ilmek gibi birleştirip çabucak bir erkek mastürbasyonu işareti yapmıştı. çekingen oğlan bir süre kızın arkasında durmuş, sonra perişan halde çekip gitmişti.

kızın özgüveni charag'ı dehşete düşürmüştü. bir sonraki adama rastlar rastlamaz kendisini de aynı şekilde azledip ele mi verecekti? dudakları kırmızı, parlak kirazlar gibi ağdalıydı.

'evet genç adam, saçımın boyalı olmadığını nereden biliyorsun?'

'değil işte. boyalı olsaydı, bilirdim. hem, dediğim gibi, renk konusunda hiç yanılmam.'

omuz silkip gülümsemişti kız. 'hey, baksana, seni kampüste görmüştüm. hafta sonları soho'daki o barda çalışıyorsun, değil mi? haftalardır seninle konuşmak istiyordum.'

'adım, charag.'

'biliyorum. ben, stella'yım.'

'biliyorum.' "

*:nadeem aslam. ve inatla kitabın türkçe adını sevmemeye devam edeceğim.

tek an

2011-08-07T11:51:00.001+02:00

"yaşam, yüksek anlamlılık yüklü ender tek anlardan ve bu anların olsa olsa gölge görüntülerinin çevremizde gezindiği, sayısız aralardan oluşur. sevgi, bahar, her güzel ezgi, dağlar, ay, deniz - her şey ancak tek bir kez yürekten dile gelir: bir biçimde, söze tam olarak hiç gelebilirse. çünkü bir çok insan bu anları hiç yaşayamaz; onlar, gerçek yaşam senfonisinin araları ve duruşlarıdır."*

*:nietzsche, mai§586 (1878)

günün sorusu: ritim

2011-08-05T14:03:00.000+02:00

hayatlarımız neden başkalarınca belirlenmiş ritimlere ayarlı?

cynthia ya da 'büyüyünce unutursun'

2011-08-03T21:04:00.001+02:00

o bildik yerden gelen paketin içinden bir de kartpostal çıktı.

cordoba'dan postalanmıştı. arkasında ise 'selam, bir haftadır ispanya'nın güneyini dolaşıyoruz. endülüs'ün en çok görmek istediğin yer olduğunu hatırladım. sevgiler...' yazıyordu. imza: uçları helezon biçiminde içe kıvrılmış bir c, nokta.

*

roma. yaz, iki bin beş...

elimizde gezilecek-görülecek, yenilecek-içileceklerden mürekkep bir liste, sabahtan akşama kadar koşturuyoruz. öğleden sonralarda kendimi odaya atıp, bir kaç sayfa gecenin sonuna yolculuk okuyabilirsem ya da tennistv'de o tarihlerde televizyona konu olacak çapta turnuva olmadığı için eskilerden bir maça rastlarsam kendimi şanslı hissediyorum.

bir başka şansımız da neredeyse vatikan duvarına bitişik inşa edilmiş küçük otelimizin terasında karanlık çökünce esmeye başlayam serin rüzgar. kendimizi rüzgarın kanatlarına teslim edip bir şeyler içerek geç vakitlere kadar sohbet ediyoruz.

*

bir sabah dış kapıdan çıkarken bir kadına yol verdim. o da, 'teşekur eder im', diyerek teşekkür etti. akşam, terasta oturmuş, bir şeyler içerek sohbet ederken sabahki kadını gördüm: sandaletlerini çıkartmış, çıplak ayaklarını ve uzun eteğini sardığı bacaklarını kendine çekmiş, sağ kolunu masaya koymuş, baş ve işaret parmaklarını sıkıştırarak tuttuğu sigarasını içiyordu.

terasın loşluğunda koyulaşan sarı saçlarını saç bandı yerine koyu yeşil bir fularla dizginlemişti. gözlerinin çevresine siyahlık sürmüş, renk değiştiren kirpiklerinin gölgesinde kocaman yeşil gözleri koyulaştıkça koyulaşmıştı. kimseye aldırdığı yoktu. sorsalar, yirmili yaşlarının ortasında olduğunu tahmin ediyorum, derdim. ama yaşça benden büyük olduğunu söyleseler de şaşırmazdım.

ne zaman gözgöze gelsek dudaklarından eksik olmayan bir gülümseme vardı. uzakları, terasın ayaklarımızın altına serdiği şehrin ışıklarını seyrediyordu. çoğu zaman, sigarasını yaktığı kibritin çöpünü, her bir alev tahtanın kalınlığını emip kendisi büyüyerek yanmayı sürdürdüğü ve söndüklerinde bükülüp uçları sokak lambaları gibi ışıltılı kaldığı süre boyunca çocuksu merakla izliyor ardından sigarasından derin bir nefes çekiyordu. birbirine eklediği sigaraların izmaritleri, onları tamamen ezip öldüremediği için olsa gerek, var güçleriyle hayata tutunarak kül tablasından ince, düz bir duman huzmesi salıyordu: arada hafif bir esinti alçalıp yalpalamasına neden oluyor, yine de toparlanıp eskisi kadar düz ve ince süzülmeyi başarıyordu.

ve kibritlerin sonu...çıplak ayaklarıyla masamıza geldi: ateşimiz yoktu ama isterse bizimle oturabilirdi. ateş bulup gelecekti. su, sadece su içmek istiyordu.

cynthia'yla böyle tanıştık. rus asıllı amerikalı ailesini, pek de genç olmayan ebeveynlerinin yaşlandıkça dindarlaştıklarını, bu yüzden ölmeden önce vatikan'ı görmek için yola düştüklerini ve onu da peşlerinden sürüklediklerini ve bir kaç ay sonra on sekiz yaşında olacağım vurgusuna rağmen on yedi yaşında olduğunu.

sonra ona, eğer yanlış anlamadıysam bu sabah bana türkçe teşekkür ettiğini söyledim. doğru anlamışım; bir kaç türk arkadaşı varmış. bunun üzerine sormaya devam ettim: başka şeyler de var mı bildiğin?

uzun eteğini sardığı bacaklarını kendine çekti, çıplak ayaklarını sandalyeye koydu. dizlerine yasladığı dirseğinden sonrası serbest kaldığı için bileğinden zarif bir bükülmeyle düşüşe geçen elinde bu defa işaret ve orta parmak arasında tuttuğu sigarasından kıvrıla kıvrıla yükselen dumanların sisiyle çevrelenmiş yüzünü gökyüzüne kaldırdı, bir süre yıldızlara baktı. ve hatırladı: büyüyünce unutursun...

sonrası yok, sonrası merak: bir kaç ay sonra on sekiz yaşına girecek on yedi yaşındaki bir kıza, tükçeden ikinci olarak 'büyüyünce unutursun'u öğreten hayata ve hikayesine karşı konulamaz bir merak.

*

o roma yazından sonra cynthia'yı, daha on sekizine girmeden 'büyüyünce unutursun'u öğrenen küçük kızı bir çok yerde anlattım. hatta eli kalem tutan arkadaşlarıma, bunun hikayesini yazsanız da okusak, bile dedim.

belki onlar yazmadı ama gördüğünüz gibi ben yazdım...

dillere düşeceğiz seninle

2011-08-01T08:50:00.000+02:00

bülent ortaçgil okulundan mezun jehan barbur ve birsen tezer'in son dönemde yaptığı atağı saymazsak eğer, nazan öncel türkçe müzikteki en sevdiğim kadın şarkıcıdır.

onun hem cenneti hem de cehennemi (üstelik aynı anda) görmüş tavrı beni çok etkiler.

ve bu şarkı: 'dillere düşeceğiz seninle' diyecek kadar tehditkâr, 'bir gemi alacak bizi buralardan' diyecek kadar vaatkar. üstelik 'tuz kadar sevme'yi de biliyor...

-di'li şimdiki zaman

2011-08-01T00:08:00.001+02:00

kadın, deniz kabuğunun ağzına kulağını dayadı, gözlerini kapatıp orada olmayan bir denizin sesini dinledi.

yerinden kalkıp pencereye gitti. pencerenin önünde durup uzakların sesini dinledi. evin, eşyaların sessizliği uzak seslere karıştı.

camda siluetini görünce şaşırdı, soluğuyla camı buğulandırıp kendisini yok etti. kendisi de dahil kimseyi görmek istemiyordu.

pencereye sırtını döndü. pencerenin kenarına yaslanıp odaya baktı.

deniz kabuğunun içinde bir deniz, boş odaya ve gecenin sessizliğine inat şıpırdayıp duruyordu.

atışma

2011-07-28T10:17:00.004+02:00

ah muhsin ünlü ve ismet özel iki âşık gibi sazın tellerine vuruyor:

"seni şu dünya gözlerimle ne de seyrek görüyorum/ adıyla anılır bir beygir vardır/ ki tam tamına üç aydır/ inmiyorum sırtından!"

"seni dünya gözüyle bir kez daha görmek isteyen/ biri varsa buna şiir şahittir ben değilim."

okumadan kitap eleştirisi

2011-07-26T10:53:00.006+02:00

modern zamanlarda işlevi haber vermekten yeni ürünlerin reklamını yapmaya dönüşen gazetelere bakılırsa büyük-güzel-seksi-anne-esnaf dostu-göçebe-sürgün-firari yazar elif şafak'ın yeni romanı iskender, aşırı talep nedeniyle planlanan tarihten önce piyasaya sürülüp okuyucuya sunulacakmış.

ne güzel, dedim. böylelikle ramazan münasebetiyle plajlardan çekilecek tayfa da bir kaç günlüğüne dahi olsa kapağını erkekelifşafakiskender'in süslediği sarışın kitapları ellerinde, 'ben okuyorum yaa!..', diyebilir.

laf aramızda, sarışın kapak; kadınların sarışın olmayı, erkeklerin de sarışın talep ettiği bir coğrafya için fevkalede isabetli bir karar olmuş. neydi o 'aşk kitabı'nın kapağı? ülke tarihinin gördüğü en büyük pazarlama hatası: aşkın pembeyle uyumu güzel de, erkek adam pembe giyer mi? pardon, okur mu? allahtan birileri gri kapakları akıl etti de erkeklerimiz, her ne kadar kitabın erkek kahramanı, bizden böyle erkekler çıkmaz, denilerek büyük britanya yöresinden seçilmiş olsa bile, 'aşk'tan uzak ruhsuzlar olmadıklarını eşe dosta gösterdi.

dediklerine göre, sabancı ailesinin kadınlarından 'aşk'a düşkün bir üye, evvela romanın yazarıyla yemek yemiş, peşi sıra çalışanlarına hediye etmek için yirmi bin tane kitap almış. umarım, yirmi bin kitabın tamamı değilse de büyük kısmı pembe kapaklıdır da karda azalma olmamıştır.

'aşk' dolu günlerin unutulmaya başladığı günlerde, kendisini 'aşk'la kucaklayan geniş kitleye, benim başka cicilerim de var, diyerek, aşktan önce(a.ö) yazdıklarından kendince en iyileri seçerek kağıt helva tadında bir kitap yapmıştı.

kitabı görünce bir arkadaşım olası yeni kitap için isim bulmuştu, biz de çok gülmüştük: best of elif shafak... hem de yıllar sonra very best of elif shafak adındaki seçmenin seçmesini yaptığı kitabının da yolu açılmış olurdu.

sonrasında ortaokul kitaplıkları serisinden, okulu asan çocuklar için firarperest yazılar yayınlandı. herkes okusun diye ortaokul düzeyinde yazılan dergi yazılarından bir kitap yapalım cesareti için kendisini tebrik ediyorum. ama yıllar sonra yazacağı otobiyografisinde, bu kitap benim fikrim değildi, derse, tebriğimi geri alırım.

*

ve iki bin on bir yazı. iki bin dokuz martında yayımlanan ve türk yayıncılık dünyasında önemli bir rekora imza atarak, en kısa sürede en çok satan roman olan aşk'tan yaklaşık iki yıl sonra(a.s:iki).

iskender...

(böyle anlarda üç noktaya sığınmayı seviyorum. bir iki üç: ne kadar vaatkar...)

yazar, irtifa kaybının farkında olmalı ki, bir kadın yazar olarak kahramanı erkek bir roman yazmanın zorluğu söylüyor ve hiç olmazsa buradan bir takdir almayı umuyor. neden zor olsun ki, diye sormak istiyorum: yazar mısınız, yoksa olay yerinden bildiren muhabir mi? sakın romanlarınız otobiyografik unsurlarla bezeli olmasın. üstelik iskender adı bu kadar tanıdık iken.

hiç kimseyi yargılamadan, insanı ve insanlığı anlamaya çalışarak yazılan bu romanda elbette kadın olacak: esma. tam da olması gerektiği gibi bir kadın; zeki, duyarlı ama aynı zamanda kızgın ve kırgın. hiç olmazsa bir tane, insan sevgisiyle dolu, dünyaya zen tadında bakan bir karakterimiz de olmalı ki çember tamamlansın: yunus. ama uzak doğu felsefesi yerine bir süredir yakın doğu felsefesi tüketiyoruz değil mi? o halde yaşasın mevlana, şems, yunus emre...

'aşk'ın daima sattığı, bilinen bir gerçek. o halde ondan da bahsedelim: ama ne işimiz var, ibn-i hazm, ortega y. gasset, stendhal'le, hafif bir şeyler olsun; mevlana'nın en anlaşılır yerleri, bir kaç tane de emesende kişisel ileti yapılabilecek, feysbukta duvara monte edilebilecek cümle işimizi görür.

'aşk aptallar içindir' çünkü 'en çok onu küçümseyenlere çarpıyor'. ama benim favorim; 'en çok sevdiklerimiz incitir bizi'. en küçük hayal kırıklığında sığınılacak bir liman daha. sanki mevlana'dan alınmış gibi. hayır, hayır... sanki mevlana'nın ingilizcedeki bir tercümesinden alınıp türkçeleştirilmiş gibi.

*

sakın kanma okur. bu kadar kısa sürede yazılan bir roman roman değildir. romanın sözlüklerdeki tarifine uyan, ortaokul düzeyinde bir toplamdır.

bu reklam bombardımanına aldanma okur. çünkü, reklam sana ihtiyacın olmayanı satın aldırmayı hedefler. iyi bir ürün kendini zaten sattırır. ayşe arman'la röportaj yapmaya ihtiyaç duymaz.

yazarını iyi seç okur. yazar dediğin, pop yıldızı imajıyla kurulduğu tahtta halktan insanlara tepeden bakıp onlarla ilişkilerini lütuf olarak sunmaz, günlerce süren stüdyo çalışmalarının sonundaki fotoğraflarla var olmayı tercih etmez, ben güzel bir kadınım diye kendini yerlere atıp sonra bundan rahatsızım, en mahrem zamanlarını pornografik bir içgüdüyle paylaştıktan sonra kendimi belki ilerde anlatırım, ayağına yatmakla hiç olmaz.

kitabını iyi seç okur. kapak güzellerine aldanma. kitabın mobilyalarınla uyumunu dert etme. en önemlisi tüketim maddelerine dahil edip metalaştırma.

*

türkçenin en büyük şairi ismet özel'in son harikası of not being a jew'da, john maynard keynes'ten nefretimin yirmi sebebi başlıklı nefis bir şiir vardır. elif şafak'a duyduğum nefrete yirmi sebep bulabilir miyim bilmem, ama kendisinden nasıl nefret ettiğimi iyi biliyorum.

benimki, insanlar bana kayıtsız kalmasın da ne olursa olsun, isterse nefret etsin pozlarındaki bir yazarın arzusuna uyup, ondan nefret etmeyi seçmek.

bir masada iki kişi: rüya

2011-07-24T08:31:00.000+02:00

çayından son bir yudum aldı, masaya bıraktığı fincanı parmak uçlarıyla ortaya doğru itti. bir süre camdan dışarı, belki de apansız bastıran yağmurda ıslanmamak için koşuşan insanlara baktı. bakışlarını oradan alıp az önce masanın ortasına doğru ittiği fincana verirken konuşmaya başladı:

- bu sabaha karşı bir rüya gördüm.

- nasıl bir rüya bu?

- burada başlıyordu. okuduğum kitaptan başımı kaldırdığımda bana bakan bir çift gözle karşılaştım. karşımda tanımadığım bir adam oturuyordu.

- yaklaşık on dakika önce, oturabilir miyim, diye sormuştu.

- gülümsedi, sessiz sedasız bir güzelliğiniz var, dedi.

- adam bunu söyleyince, bakışlarındaki tebessüm bir kelebek gibi havalanmış dudaklarına konmuştu.

- tam üç ay önce. bir sürü mutlu gün ve gece...

*

sonra masaya eğildi, o güzelim elini uzatıp elimi buldu. zarif bileğini kavrayıp avucunu öptüm. gelecek günlerin bir sürü mutsuz gün ve geceye gebe olduğunu henüz ikimiz de bilmiyorduk.

günün sorusu: kelebek

2011-07-22T14:41:00.000+02:00

kanatlarına dokunulmuş bir kelebek yeniden uçabilir mi?

kelebek

2011-07-22T09:25:00.003+02:00

bu ara külliyatına daldığımız nabokov'un kelebek uzmanı olduğundan bahsetmişken, dahası o külliyatın sayfalarında kelebekler etrafımızda uçuşurken...

bir kaç (ç)alıntı* bilgi not düşelim blog bulvarına.

*

"eğer kozadan çıkmak üzere olan bir kelebek görürseniz, ona yardım etme isteğine kapılmayın; yardım ederseniz, rengi solar; kozayı kırıp açmak için harcadığı çaba, kanatlara kan gitmesi sağlar; bu da rengi ve desenleri oluşturur."

"doğada pembe kelebek yoktur. bu yüzden bin dokuz yüz altmış dokuzda hyde park'taki rolling stones konseri sırasında havaya uçurulan kelebekler pembe boyaya batırılmıştı."

"bazen kelebekler yumurtalarını çömlekçi avlusundaki vazolar gibi düzenli gruplar halinde ağaç kabuklarına bırakırlar; bazen de yumurtalar, insan dilindeki tat alma noktalarının birbirine uzaklıkları kadar aralıklarla bir yaprağın üzerine konumlanır ya da dönen bir merdiven gibi bir dalın etrafına sıralanırlar. renkleri kontak lensler ve bitince atılan çakmaklar kadar çeşitli ve onlar kadar renklidir."

"bazı kelebeklerin yumurtaları, yırtıcı hayvanlardan korunmaları için zehirli kimyasallar içerir. özellikle de yumurtalarını kümeler halinde bırakan ve yumurtaları göz alıcı renkte olan kelebekler."

"incil'de kelebeklere tek bir atıf bile yoktur. kuran'da da kelebek yoktur; ama dokuz tane kuş ya da kanatlı yaratığın adı geçer: tatarcık, arı, sinek, çavuşkuşu, çekirge, isa'nın kuşu -yani yarasa, karınca ve bülbül..."

"bin altı yüz seksende çıkarılan bir irlanda yasası, beyaz kelebeklerin aslında bir çocuğun ruhu olduğunu ve öldürülemeyeceğini söyler."

"romen genç kızlar, uygun eş bulabilmek için kelebek kanadından içki yapar, fildişi sahilleri'nde ergenliğe geçen çocuklar ise kanatlarındaki renkleri biriktirmek için avladıkları kelebeklerle, kıllarını çıkartacağı, erkekliklerini geliştireceği ve cinsel güç kazandıracağı inancıyla koltuk altlarını ve cinsel bölgelerini ovarlar."

"uykucu portakal adı verilen bir kelebek vardır... sibirya ormanlarında ve himalayalarda, ısırgan kelebeği bulunur; güneydoğu asya adalarında da, atlas pervanesi... ve başka, daha da garip isimler: sekiz şekli, seksen şekli... sikkim'in ormanlık yamaçlarında, gezegende en az rastlanan cevherlerden biri, hindistanın sezarı adı verilen bir kelebek vardır."

"tehdit altındaki çatalkuyruk kelebeklerinin bir türü olan bhutan glory, dağlarda ve uzun ağaçların yetiştiği dağ vadilerinde yaşar. yüksek doruklarda kanat çırpmayı sever ve zehirli sarmaşıkların üzerine yumurtlar. kanatlarında milyonlarca parfüm molekülleri taşıyan bu kelebek, öldükten sonra da bu kokuyu yaymaya devam eder."

*: bu bilgileri, nadeem aslam'ın türkçeye kaybolan sevgililere yollar gibi berbat bir isimle çevrilen maps for lost lovers adlı kitabından (ç)aldım.

altı çizili satırlar: lujin savunması

2011-07-20T12:30:00.002+02:00

bu ara nabokov okuyorum...

*

bir süredir, yaşım kemale ermeden önce nabokov külliyatını okumak, 'aradan geçen yıllar içinde kitap aynı kalırken okur bambaşka bir insana dönüştüğünden bu ikinci okuma yeni bir okuma anlamına gelir' diyen italo calvino'ya da itimat ederek, önceden okuduğum sebastian knight'ın gerçek yaşamı, karanlıkta kahkaha, lolita ve solgun ateş'i yaklaşık on yıl sonra yeniden okuyup içimde neler değişmiş görmek istiyordum.

nabokov'un, rusça kitaplarım arasında en fazla 'sıcaklığa' sahip olan ve bu sıcaklığı yayan kitabımdır, dediği, lujin savunması ise, hangisinden başlasam diye işaret beklediğim bir anda ingilizce baskısı için nabokov'un yazdığı önsözü okuyunca ilk kitap oluverdi.

*

st. petersburg'da doğup ve isviçre şehri montreux'de ölen, kayıtlara rus asıllı amerikalı yazar olarak geçen nabokov, aristokrat bir aileden geliyordu. devrim'den hemen sonra ingiltere'ye göç etti. cambridge'deki trinity college'da önce zooloji, ardından fransız ve rus edebiyatı öğrenimi gördü. daha sonra berlin ve paris'te yaşadı.

eserlerinin freudiyen yöntemlerle okunmasından duyduğu rahatsızlığı her fırsatta dile getirse de kahramanları sadece ruhundan değil hayat hikayesinden de parçalar taşır.

en başta anadilinde eserler yazan nabokov, bin dokuz yüz kırk yılında oğluyla birlikte abd.ne taşındı ve otobiyografik romana bambaşka bir bakış getiren (üvey abisi yazar s.knight'ın hikayesini yazmak için yola çıkan yazar-ben aradaki sınırı çokça ihlal eder) sebastian knight'ın gerçek yaşamı'nı ingilizce olarak yazdı. sonrasında da bu dili 'şaşırtıcı bir yaratıcılıkla kullanarak' yazmaya ingilizce devam etti. yazara tüm dünyada ün kazandıran lolita'da bu dönemin ürünüdür.

rusça dışında ingilizce ve fransızca'yı da ustaca kullanan nabokov, romanlarında ustaca kurulmuş olay örgüsü ve kurguyla maharetle oynamasıyla çağdaş edebiyatta önemli bir yer edinmiştir.

kelebek uzmanı olan nabokov, iflah olmaz satranç ilgisini de her romanında belli eder.

*

lujin savunması, ailesinin mutsuzluğundan santrancın dünyasına kaçan ve orada 'on sekiz yıl, üç ay ve dört gün' kalan bir çocuk-adamın hikayesi. ve satranç dışında hatırlayabildiği tek şey olan çocukluğunun...

orada geçirdiği zamanı farketmesini sağlayan genç kadın çıkması için elini uzattığında, satrançtan başka bir şey bilmeyen lujin'in kendini yabancı hissetmesi de bundan.

genç kadın ve okurun da bilmedikleri vardı: 'tasavvur bile edilemez gibi görünen' işlerin bu denli hızlanması, düşüşü hızlandırmasa da yeri yaklaştıracaktır.

altı çizilmiş satırlar arasından seçim yapmanın zorluğunu bilenler ve altı çizili satırlar başlığını kitaptan konuşabilmek için bahane ettiğimi farketmiş olanlar, 'çılgınlar gibi bir çok satırın altını çizdiğim bu kitapta, altı çizili satırları önsözden seçtim' dediğimde, eminim şaşırmayacaktır.

"son zamanlarda rusça romanlarımın(ki arkası gelecek)ingilizce baskılarına yazdığım 'önsöz'lerde viyana ekibine yüreklendirici birkaç söz söylemeyi kendime iş edindim. bu önsöz de istisna olmayacak. psikanalistler ve psikanalizin gazabına uğramış olanlar umarım lujin'in geçirdiği sinir krizinden sonra maruz kaldığı tedavinin ayrıntılarından -mesela bir satranç oyuncusunun kraliçe'de (vezir'in ingilizce'deki karşılığı) anneciğini ve rakibinin şahında da babacığını gördüğüne dair şifa verici imalardan memnun kalacaklardır ve bir pixlok takımını bir romanın anahtarı sayan küçük freudcu hiç şüphesiz kahramanlarımı, anne babamın, sevgililerimin ve değişik kimliklerimin kendi kafalarında karikatürize edilmiş halleriyle eşleştirecektir. bu türden hafiyelerin ağzına bir parmak bal olsun diye itiraf ediyorum, lujin'e fransız mürebbiyemi, cep satrancı takımımı, yumuşak başlılığımı ve duvarlarla çevrili bahçemden koparttığım şeftalinin çekirdeğini verdim."*

*:iletişim yayınları, 2008

bitiş

2011-07-18T12:43:00.002+02:00

her şey gibi aşk da biter. uzaklaşır.

vurulan birinin yaranın sıcaklığıyla vurulduğunu hissetmemesi gibi biz de bitişleri hissetmeyiz. ya da görmezden geliriz. hatta kabullenmeyiz.

ama bitmiştir. anlamak içinse içimizden başka yerlere bakmamız gerekir.

tıpkı çizgi film kahramanları gibi... hani, kovalamacanın sonunda bir uçurum vardır ve hızını alamayan kahramanımız bir süre boşlukta yol alır. sonra durur. ilk önce aşağıya, peşi sıra şaşkın bir ifadeyle bize bakar.

ve düşer.

delenda carthago*: kartaca'yı değil putları

2011-07-14T18:17:00.002+02:00

iki ayda bir görücüye çıkan notos, haziran-temmuz sayısında kapağını oğuz atay’a ayırıp, yirmiden fazla yazar ve eleştirmeninin oğuz atay'ı, edebiyatını ve tutunamayanlar'ı ele aldığı kapsamlı bir dosya hazırlamış.

semih poroy’un oğuz atay’ın dünyasını resmettiği özel çizimlerle süslenen dosyanın sunuş cümlesi ise 'demiryolu hikayecileri-bir rüya' başlıklı oğuz atay öyküsünün ünlü 'ben buradayım sevgili okuyucum, sen neredesin?' cümlesi.

biliyorum buraya kadar bir gariplik yok. köpek adamı ısırmadığına göre, neden bu bahis?

geliyorum...

her şey kurallara uygun ilerlerken, şavkar altınel(bu vesileyle kendisinin iki bin on bir-erdal öz edebiyat ödülü'nü kazandığını, şavkar' ın manasını için sözlüğe baktığımda da -eğer müstear değilse çocuğuna bu ismi veren ebeveynlerin zihin yapısını çok merak ettim- adının anlamını öğrendim)‘oğuz atay adı aklınıza ilkin neler getiriyor?’ sorusunu, yıllardır bu anı bekliyormuşçasına 'şehvetle' cevaplamaya girişmiş:

oğuz atay denince aklıma ilk gelen başarısızlık oluyor. yarattığı kahramanların 'tutunmak' konusundaki dillere destan başarısızlığından değil, atay’ı (ya da, daha doğrusu, okuduğum tek yapıtı tutunamayanlar’ı) sevmeyi başaramamış olmamadan söz ediyorum.

bana göre ‘tutunamayanlar’ bir küçük burjuva krizinin, mühendis olmanın, ‘salon salamanje’lerde yaşamanın, ‘bir kadınla iki çocuğun sorumlu saymanlığı’nı yapmanın hikâyesi. bunda bir sorun yok: bir flaubert bu malzemeden büyük bir roman çıkarabilirdi. ama atay, flaubert değil, çok etkilendiği belli olan modernistlerden biri de değil, her şeyden önce de ‘kendisi’ değil. başkahramanına ‘özben’ soyadını vermiş, ama içimde romanın arkasında elle tutulabilir bir ‘benlik’ olduğu, yazarın anlattıklarını gerçekten görüp yaşadığı duygusu yok. daha çok, bunları bir yerlerden duymuş, öğrenmiş, doğru olanın dünyaya böyle bakmak olduğuna karar vermiş gibi... tezer özlü’nün benzer krizlerden yola çıkarak yazdıklarını otantik bulup severek okumama rağmen atay gözüme sığ ve yapay görünüyor.

son demde, türkiye’de onca insanın başucu kitabı olan bir roman neden benim için neredeyse itici? atay adını duyduğumda bende okur, hatta insan olarak eksiklik olabileceği kuşkusuna kapılmadan edemiyorum, diyerek şehvetine gem vurmaya çalışmış ama uçak dağlara çarpalı çok olmuş.

*

mevzu oğuz atay gibi şefkat duyduğumuz biri olsa da bu yoruma diyecek sözümüz yok. çünkü düşünce özgürlüğü kadar düşünceyi rahatça ifade edebilme özgürlüğü de var.

eğer okurun sevgisini popülerlik olarak görüyor ve popüler olana çamur atma sevdasındaysa bunu anlarım; hatalıdır.

hazır ödülümü kapmışım, sivri laf edeyim de konuşulsun, demişse anlarım: insanız, hepimizin zaafları var.

ama neredeyse otobiyografi sayılabilecek tutunamayanlar'daki yaşanmışlık hissini yoksayan birine ya 'otur, sıfır'..' ya da 'olmamış, yeniden çalış.' derim. üstelik aynı kişi, oğuz atay'ın bir kaç model altı ve ününü yazdıklarından daha çok yaşantısına borçlu tezer özlü ise.

*

ve fırsatını bulmuşken ben de, oğuz atay türkçedeki en sevdiğim yazarlardan biri, tutunamayanlar ise saatleri ayarlama enstitüsü ve kara kitap'ın peşi sıra türkçedeki en çok sevdiğim üçüncü romandır, dedikten sonra kartaca'yı değilse de putları yıkmak isterim.

erken yaşta kaybettiğimiz 'canım' oğuz atay, eminim yaşı kemale erecek kadar yaşamış olsaydı, tıpkı john fowles'ın büyücü'süne yaptığı gibi o da tutunamayanlar'ı gözden geçirir, 'yeniden' ibaresiyle olmasa da okura bir defa daha sunardı.

çünkü tutunamayanlar'da bir olmamışlık hissi vardır. eğer futbol lisanıyla söylersek, oyununu henüz doksan dakikaya yayamaz. edebi manada bize haz veren anlar, yazarlığının değil, okuduğu onlarca kitaptan muhteşem hafızasına takılanların ve ilham anlarının kalemine armağan ettikleridir.

ve saatleri ayarlama ensitüsü ve kara kitap'ı, gölgesizler'i hatta dublörün dilemması'nı, tercüme olmasına rağmen nabokov'u okurken aldığımız edebi hazzı tutunamayanlar'da ancak zaman zaman alırız. kaldı ki, meftunları arasında bile, ilk denemede tutunamayanları yarıda bırakanlar çoktur.

edebi haz derken, maceranın heyecanlı ve sürükleyici oluşunu, kitapta kendimizi bulmayı, kahramanla empati kurmayı kastetmiyorum elbette. çünkü tutunamayanlar'ın kıymeti tam da buradan geliyor; bize tuttuğu aynadan...

o kitapta kim kendini bulmadı ki? kim tıpkı ben, sanki benim ruhumu anlatmış demedi?

ben tutunamayanlar'ı kahramanlarının cazibesi yüzünden, satır aralarında kendimi görür gibi olduğum için seviyorum. yoksa objektif bir değerlendirme yapıldığında, edebi beğenisine itimat ettiğim ettiğim bir çok kişinin de dediği gibi atay romanlarının en iyisi tartışmasız tehlikeli oyunlar'dır.

*

ne olurdu sanki, ömrü biraz daha uzun olsaydı ve türkiyenin ruhu'nu yazabilseydi. o zaman bunları tartışmıyor olurduk.

türkiyenin ruhu da 'canım oğuz'un 'yazılmamış' değil, 'yazılmış' en iyi romanı olurdu.

*kartacayı yıkalım(cemil meriç)... meşhur romalı devlet adam ceto, yunan adetlerinin roma'ya yerleşmesinden şikayetçiydi. bu sebepten filozofların kapı dışarı edilmesini, roma'nın düşmanı olarak gördüğü kartaca'nın ortadan kaldırılmasını ister, bu yüzden senatodaki her konuşmasını aynı cümle ile bitirirdi: ve ayrıca şuna kaniyim ki, kartaca mutlaka yıkılmalı (carthago delenda est)...

woke up this morning

2011-07-13T12:43:00.002+02:00

ingiliz grup alabama 3 -yani a3-, the sopranos* bahsine giriş yapıyor: woke up this morning...

"bu sabah uyandın ve bir silah aldın./ annen hep derdi ki, sen seçilmiş kişisin./ eşine zor rastlanır birisin, parlamak için yanmalısın./ ama uğursuz bir işaretle doğdun ayın ikinci dolunayında..."

*merkez üs: http://www.hbo.com/the-sopranos/index.html

becca corbett*

2011-07-12T10:42:00.003+02:00

onu ilk defa zengin mahallesinde olduğu belli, göl manzaralı pahallı bir evin bahçesine moda ve dekorasyon dergilerinden çıkma bir 'hal'de ve bin bir özenle çiçek dikerken gördüğümüzde kıskanılası duruyorsa eğer, komşu kadının birazdan o çiçeğin üzerine yanlışla basacağını bilmediğimiz içindir.

kendi kendimize, hayatın bu kadınla bir alıp veremediği mi var, diye sorarken, o, tam sekiz aydır dört yıllık bir varlığın yokluğuna tahammül etmeye çalışıyor, hiç olmazsa yok sayamadığı bu acının içinde kaybolmayı hayal ediyordur. o ev, o bahçe, hatta evlilik yalan, tek gerçek ise gizli bir matemi ima eden pastel kostümlerdir.

üstelik sadece hayatla değil, melek istiyorsa neden kendine bir tane yaratmıyor da benim meleğimi alıyor, dediği, tanrıyla da arası bozuktur.

geriye paralel dünyalarda yaşayan ve 'mutlu becca'ların varlığı kalır ki, asla dolmayacak bir boşluk duygusuyla baş etmenin, eğlenceli bir günün akşamında kalabalık dağılıp bir başına kaldığında, cebinde taşıdığı 'tuğla'nın gerçekliğine tahammül etmenin bundan başka bir yolu yoktur.

*: john cameron mitchell, rabbit hole

ilk izlenim için tek bir şansın vardır: iki

2011-07-11T22:12:00.001+02:00

“geri dönüp yanına yaklaşarak: ‘hanımefendi!’ diyecek oldum. ama bu seslenişin, rus sosyete romanlarında binlerce kez yinelendiği aklıma geldi. (dostoyevski, beyaz geceler)”

*

“...kahramanlar hiç takdim olunur mu? onlar ancak, sevgililerini muhakkak bir ölümden kurtarmak suretiyle tanışırlar. (lermantov, zamanımızın kahramanı)”

*

“teşekkür etti: ‘ben enver, enver paşa’ diyerek elini uzattı.
‘ben de dilera dilemma.’
gülümseyerek ‘kesinlikle yalan söylüyorsunuz, saygıdeğer bayan’ dedi, ‘o romanı ben de okudum’ (menteş, korkma ben varım)”

fermat'nın son teoremi*

2011-07-07T15:25:00.004+02:00

çağrışım bu hayattaki en güçlü şey. liman setini aşıp limana demirlemiş gemilerin yelken direklerini kıran dalgalar gibi unutuşun huzurlu limanına demirleyenleri tarumar eden bir güç.

belki bir koku, belki bir şarkı... bir kitaptan bir cümle, bir bebeğin orta çağdan kalma bir tabloda annesinin yanağına dokunan parmakları...

ya da bir fotoğraf; kendisi gölgeye sığınmış olsa da sırtını bir parkın güneş altındaki çimenliğine yaslamış kırmızı bereli bir adam. bu adam, uzun kızıl sakalları, kalın çerçeveli gözlükleri, açılmış alnı ve arkasında durduğu masanın önüne asılı büyükçe bir kağıda yazdıklarıyla -i will talk with anyone about anything- birleşince kendini eleveriyor.

benimle sigaranın zararlarından, uzaydaki karadeliklere kadar her konu da konuşabilirsiniz, demeye getiriyor. üstelik ücretsiz...

*

pierre de fermat hukuk eğitimi görmüş, politikaya atılmış, hakimlik yapmış, şiir yazan ve matematikle uğraşan tipik bir on yedinci yüz yıl fransız aydınıydı. diofant'ın aritmetik kitabını elinden düşürmeyen fermat, zaman zaman bu kitabın sayfalarına latince notlar da düşerdi. fermat ölünce oğlu babasının bu notlarını kitap halinde neşretti. fermat ilgiyle karşılanan bu notlardan birinde "hiçbir küp sayı, iki küp sayıya ayrılamaz. aynı özellik dördüncü ve genel olarak ikiden büyük tüm kuvvetler için doğrudur." der.

asıl ilgisi teoreme dair olanlar için son çıkış. çünkü ben bu teoremin hikayesini, bir fotoğrafın çağrışımıyla gittiğim yıllar öncesinden kalma bir hikayeyi anlatmak istiyorum.

*

fermat bu notun hemen altına kendi el yazısıyla, 'bu teoremin olağanüstü güzellikte bir kanıtını buldum; ancak bu sayfadaki boşluğa sığdıramadım' diye not düşmüştü. ama fermat, bin altı yüz otuz yedide yazıldığı tahmin edilen bu nottan ölümüne kadar bahsettiği ispatı hiçbir zaman yazmadı. belki de, aklındaki kanıtta bir yanlışlık olduğunu farketmişti. ne de olsa o günkü matematik bilgisiyle böyle bir kanıtın sağlanması olasılığı çok az...

on yedinci yüzyıldan bu yana birçok matematikçi fermat'nın son teoremi'yle uğraşsa da bin dokuz yüz doksan üç yılında ingiliz matematikçi andrew wiles problemi çözene kadar hiç kimse ispatı bulamadı. bir tek berlin üniversitesi'nden kummer çözüme yaklaşabilir.

hatta bu teoremin bir başka ünü de matematikte en çok yanlış kanıt verilen teorem olmasıdır.

özellikle on dokuzuncu yüz yılın sonuyla yirminci yüzyılın başlarında teoreme olan ilgi doruğa çıktı. wolskehl isimli bir matematikçinin vasiyetinde fermat'nın son teoremi'nin doğru kanıtını bulacak kişiye yüz bin mark ödül vaat etmesi bin dokuz yüz sekiz yılından sonra probleme ilgiyi daha da arttırdı. göttingen bilimler akademisi'ne bırakılan bu parayı kazanmak için tek koşul, iki bin yedi yılına kadar doğru kanıtı bulmaktı.

paul wolfskehl, darmstadt üniversitesi'nde matematik profesörüyken fermat'nın son teoremi'yle başarısız bir şekilde uğraşmış, bu sırada başından bir de sonu iyi bitmeyen bir aşk macerası geçmişti. daha fazla yaşamak istemeyen wolfskehl intihar etmeye karar vermiş ve metodik bir alman olarak hayatına son vereceği günü ve saati belirlemiş. saptadığı 'son an' yaklaşırken gözüne kummer'in makalesi ilişmiş, zaman geçsin diye bu makaleyi okurken bir yanlış bulunca bu yanlışı düzeltmek için çalışmaya başlamış.

saatler sonra yanlışı başarıyla halledince, 'son an'ının çoktan geçmiş olduğunu farketmiş. ne yapması gerektiğini düşünürken, intihar etmenin anlamsız olduğunu anlamış ve yazdığı mektuplarla vasiyetini yırtıp atmış. ve yıllar sonra, bin dokuz yüz sekizde ölünce yeni vasiyetinden az önce bahsettimiz ödül ortaya çıkmış.

bu vasiyetin gazetelerde yer almasıyla, probleme ilgi o kadar artmış ki, göttingen üniversitesi'nin ünlü matematik profesörlerinden e.landau kapısına "bu odada fermat'nın son teoremi dışında her tür matematik konuşulur" diye bir yazı asmış.

*:bu yazı be.'ye çok şey borçludur. onu daha çok seveyim diye değil ('daha çok'un mümkün olmadığını o da biliyor) sırf ben mutlu olayım diye, internetin derinliklerinden bilim teknik'in ağustos-doksan üç sayısını ve prof. dr. tosun terzioğlu'nun fermat'nın son teoremi başlıklı yazısını bulup çıkartmasaydı bu yazı olmazdı.

mektup

2011-07-05T11:52:00.000+02:00

bu bir mektuptur,

ve aşktan söz etmeyi istemektedir...

eğer bu mektup değil de söz gelimi bir roman, hiç olmazsa kırık dökük bir öykü ve ben de yazılarını birilerine ithaf edebilecek kadar iyi bir yazar olsaydım, bu yazıyı hiç düşünmeden 'o güzel kadın'a ithaf ederdim. hüzün ve öfke dolu hırçın sesiyle 'aşk her defasında beni yarı yolda bıraktı' diyen, elindeki saç tokasını acıyla odanın bir köşesine fırlatan 'o güzel kadın'a...

eğer bu mektup değil de söz gelimi bir roman, hiç olmazsa kırık dökük bir öykü olsaydı, sonsuzluk benim için, bir yaz günü bozkır ortasındaki bir metropolün çok katlı binalarından birinin merdivenlerinde başladı, diyerek girerdim konuya.

konuya girip biraz da geliştirdikten sonra, yani tam da burada; birilerine bir öykü anlattırırdım konuya uygun, anlamı kuvvetlendirecek. havanın ağırlaştığı ve serinlik getirecek bir yağmurdan umudun kesildiği sıcak bir yaz gününde, yürüyüş yolunun çatallandığı yere konulmuş park kanepesine ablasının küçük kızıyla birlikte oturmuş bir teyzenin gökyüzünde yapayalnız kalmış bir parça bulutu seyrederek anlattığı bir öykü mesela.

/teyzenin görünüşü önemli değildir burada, konuyla bir alakası yoktur; siyah düz saçları bir nehir gibi omuzlarına dökülüyor olabilir. belki söz dinlemeyen kıvırcık saçlarını saç bandıyla zincirlemeye çalışıyordur. belki de nedensiz bir biçimde tek örgü yaptığı sarı saçları sırtına düşüyordur. gözlerinde fırtınalı ve karanlık bir denizde kaybolmamaya çalışan bir kayığın ışığı parlıyor olabilir. belki de gözlerinin gökyüzünde bulutlar saklıdır; o bulutlarda yağmurlar. kim bilir, 'gözlerinde maviye çalan su yeşili bir sarmaşıkla kaplı labirentler' vardır.

elleri güzel olsun isterdim ama. öyle ki, sadece görenlerin değil bu satırları okuyanların da ellerine bakıp, içlerinden bir karşılaştırma duygusu geçecek kadar güzel.

bedeni ruhundaki kırılganlığa ayna olacak kadar narin. sanata, özellikle de resme ilgisi çok. yaşamının en güzel yıllarını onu kırmak için elinden geleni ardına koymayan bir dünyada mutlu olmaya çalışarak geçirmiş. belki de bu yüzden içindekilerle uyuşamadığı hayat yerine kendine bir dünya kurup orada yaşamayı seçmesi.

bazen oradan çıkmış ama kendisini anlayacak sandığı birilerine kalbini açtığında yaşadığı şeyin adı, hayal kırıklığı, olmuş. erkeklerin özeti ise, beyaz atlı prens sandığı siyah atlı prensler.

duygulu, zeki, bir o kadar da kırılganmış. durgun bir havuzun yüzeyine düşen yağmuru çok severmiş.

bilirmiş, sevenleri onun bu haline üzülürler ama içten içe onun gibi olmak isterlermiş.

çok uzamış sözün burasında en iyisi o kadını rahat bırakmak. bırakalım renksiz kalsın, sadece dış çizgileri belli olan, ressam tarafından renklendirilmemiş beyaz bir biçim.../

o halde anlatsın o kadın, anlatılması gerekeni; yazılanlar mektup değil de söz gelimi bir roman, hiç olmazsa kırık dökük bir öyküymüş gibi...

teyzelerin küçük yeğenlerine anlattığı bütün öykülerde olduğu gibi bu da bir prenses öyküsü olsun. yeğen ki, sadece gül alıp satan değil, aynı zamanda deren...

/uzak bir ülkede annesi, babası ve kardeşleriyle birlikte mutlu bir şekilde yaşayan bir prenses varmış. tüm aile, hatta tüm saray halkı bir gün pikniğe gitmişler. belki de hayatının en mutlu gününü yaşayan, bütün gün koşup oyunlar oynayan prenses, sonunda yorulup bir ağacın altında derin bir uykuya kalmış. akşam olup dönme vakti geldiğinde ise prensesin yokluğunu farkeden kimse olmamış. prensesi daha az sevdikleri için değil, o ülkede insanlar ancak ona kadar sayabildikleri ve prensesin iki elin parmaklarından daha fazla kardeşi olduğu için.

yıldızlar altında uyandığında, ilk önce annesine seslenmiş, sonra babasına. nihayet kardeşlerinin her birine. cevap alamayıp yalnız olduğunu anlayınca korkudan ağlamaya başlamış. aslında korkudan değil, kendisine kızmakla meşgul olduğu için korkmak aklına gelmiyormuş. bu kadar çok oyun oynadığı için kızıyormuş kendine. o zaman yorulmaz, uykusu gelmezmiş.

ama çok geçmeden, prensesi çocukluktan kadınlığa taşıyacak bir uyku, sanki yatağında uyurken penceresinden odasına dolan serin rüzgarın ürpertisiyle diğer yanına dönüp uyumaya devam etmiş gibi onu yeniden kollarına almış.

her masalda olduğu gibi o da yıllar yıllar geçtiğini bilmeden uyandığında, bir mucizeyle karşılaşmışçasına, hayranlıkla ona bakan bir adam görmüş. adam, gözleri prensesin gözlerine değince gülümsemiş./

burada bir suskunluk armağan edelim teyzeye, tıpkı çok önemli bir şey söyleyecekmiş de, güç toplamak istiyormuş gibi...

söyleceğinin anlamına anlam katmak ister gibi...

tıpkı hikayenin özü bu suskunlukta saklıymış gibi...

günün sorusu: fotoğraf

2011-07-04T09:02:00.003+02:00

baidoa'da açlıktan bitkin düşmüş çocukların yanında poz veren sophia loren'i ve onun fotoğrafını çekmek için, ayakta duracak gücü kalmamış somalili çocukları itip kakan paparazzilerini hatılıyor musunuz?

anlatacak bir hikaye

2011-07-01T17:31:00.000+02:00

'o kız'dan bir kaç yıl sonraydı.

kadınlardan oluşan bir topluluğa ev sahipliği yapıyordum. hem ev sahibi hem de tek erkek olunca hikaye anlatma görevi haliyle bana düştü. şikayet etmedim; zaten neden bu kadar çok okuduğumu, neden bu kadar çok seyrettiğimi soranlara 'kadınlara anlatacak bir hikayem olsun diye' cevabını veren ben değil miydim. laf döndü dolaştı, 'o kız'ı da anlattım.

içlerinden ünvanı en büyük olanı, göğsündeki madalyalardan gözlerimizin kamaşmasından da cesaret bularak sordu:

- bunları yaşadın da ne oldu?

ve o gün nasıl oldu bilmem, babamın böylesi durumlarda verdiği cevabı kullanmak yerine kendi cevabımı buldum:

- en azından anlatacak bir hikayem oldu...

ilk izlenim için tek bir şansın vardır

2011-07-01T09:23:00.001+02:00

"...daha ilk karşılaşmada birbirine her şeyi söylemek, karşınızdaki de size açılsın diye her şeyinizi ortaya dökmek hem safça hem de düş kırıklığı yaratıcıdır. bu davranış, çok büyük yanılgı tabii, her iki tarafın birbirini tanıdığını, tek parçadan oluştuğunu ve ötekiyle girişilen ilişkinin bizi değiştirmeyeceğini, bizi kendi içinde daha da sağlamlaştıracağını varsayıyor. kendini böyle sunmak -işte ben ezelden beri böyleyim ve sonsuza dek böyle kalacağım demek- kendini olduğu gibi ortaya koymak değil, bir imgede gizlenmek, donup kalmaktır gerçekte; tuhaf bir karşıt anlam sayesinde içtenliğin aşırılığı yalanın doruğu olup çıkıyor; kendine karşın değiştiği için ötekine yalan söylüyor çünkü orada, ya da değişimi kabul etmeyi yadsıyarak kendine yalan söylüyor. göze girme sanatı, karşılık itiraflara halk dilinde açılma, içini dökme denen şeye indirgendiğinde suç ikrarı bayağılığına düşer ve tanışmanın, yavaş yavaş önümüzde açılan ve algılaması bizi allak bullak eden bir dünya yaratma gücünü yok eder."*

*: pascal bruckner, masumiyetin ayartıcılığı

ayna

2011-06-29T09:23:00.001+02:00

yatırıldığı sanatoryumda, lujin'in 'yolda bagajının büyük bir bölümünü kaybederek' de olsa 'uzun bir yolculuktan geri' dönmesini sağlayan doktoru, kaybedileni yerine koymak için kitap okumasını tavsiye eder. dostoyevski'den herhangi bir şey okumasını ise yasaklar.

"zira dostoyevski, doktorun deyimiyle, çağdaş insanın ruhunda baskılı bir etki yaratıyordu, sanki korkunç bir aynaymış gibi."*

*:vladimir nabokov, lujin savunması

muhasebe

2011-06-26T11:13:00.002+02:00

hayatımızda yarım, eksik kalmış bir şeylerin olabileceğini, bunun bir çeşit insanlık kaderi olduğunu çok iyi biliyorum.

zaman zaman eski defterleri karıştırıp geçmişin muhasebesine soyunsam da, hiçbir zaman eksik kalmış o şeyleri, ya tamamlayacağım ya da yok edeceğim, diye kendine rota çizenlerden olmadım.

buna muktedir olmadığım için değil, hayatımda bir şeylerin yarım kalmasına aldırmadığım için. hatta, belki de yarım halleriyle tamamlar, diye düşünüyorum. demek ki hacmi, içimdeki saltanatı bu kadarmış, diye...

seemann

2011-06-24T12:26:00.001+02:00

gecenin üçünde bir alman'a sokaklarda tek bir araba yokken kırmızı ışığın yeşile dönüşmesini bekleten disiplini, almanya'nın makine nizamıyla işleyen ve son dakikaya kadar büyük bir adanmışla mücadele eden futbol takımını her zaman sevdim.

ama almanca'dan nefret ettim. hatta, arkadaşımın almanca eğitim veren bir lisede okumasına rağmen, artikel ezberlemeyi reddettiği için almancası iki gelen ve takdir alamayan yeğeni kahramanlarımdan biridir.

galiba bu yüzden sevdiğim almanca şarkı pek az. bunların birincisi ise ekşisözlükten supbilili luma'nın yaptığı 'hüznün almancası' tanımını sonuna kadar hak eden şarkı.

ve vakit, o birinciyi dinleme vakti: seemann*...

*:şarkının sözleri burada. ama ben, şarkıya yanlış anlamalar katan 'fener' yerine 'sokak lambası' diyerek okumanızı tavsiye ederim.

'enternasyonal' bahsi için zeyl

2011-06-24T11:00:00.002+02:00

kadim dostum rehavet -ki kendisi çevirmen, yazar, ev erkeği, amca, profesyonel dansçı, su altı araştırmacısı, amatör dalgıç, fotoğrafçı, vetaran rugby oyuncusu ve müstafi iktisatçıdır- tek cümleye sıkıştırmaya çalıştığım günün ihmal edilmemesi gereken bir ayrıntısını 'yorum'larak bana hatırlatınca, eski defterleri karıştırdım.

'eski defterler' mecaz değil, o vakitler benim için blog müessesesi henüz icat edilmediğinden ben de 'günlük' diyerek, bir deftere sahibini arayan ama asla bulamayan mektuplar yazıyordum.

her zaman olduğu gibi uzun uzun anlatmışım: o sabah, berlinlilerin 'berliner grau' adını verdiği gökyüzünde kar kokusu varmış. iyi misafirler gibi yatağımı topladıktan sonra rehavet'in hazırladığı mükellef kahvaltı masasına oturmuş, kahvaltımızı yaparken bir yandan da avustralian open'da sharapova - henin maçını izlemişiz. sharapova maçı beklenenden kolay kazanmış.

ardından soğuk havaya aldırmadan kendimizi sokağa atmışız. rehavet bilgisayarda işini yaparken oyalanayım diye yanıma new york üçlemesi'ni almışım.

sonrası o defterden:

sohbet ederek prenzlauer berg'e doğru yürüdük. prenzlauer berg, berlin'in yükselen yıldızı. önceden doğu berlin sınırları içinde olan, duvar yıkılınca bir çok binası evsizler tarafından işgal edilip kullanılan, entelektüel tayfanın keşfetmesiyle şimdilerde evleri restore edilen, işsiz ve öğrencileri uzaklaştırmaya dayanan mutenalaştırma politikalarının sonucunda kira fiyatları giderek artan bir semt. fazlasıyla cihangir dolaylarını hatırlatıyor.

hatta beirut'un burası için şarkı yapmışlığı bile var: prenzlauer berg...

dolaşmayı, bir şeyler yemeyi ve ingilizce kitap satan büyükçe bir kitapçıya uğramayı planlıyorduk. en büyük arzumuz ise, interneti olan bir mekan bulmak, rehavet'in mesaisi başladığında ev dönmek zorunda kalmamaktı.

nihayet camekanına kondurdukları bir sembolle 'internetimiz, siz velinimetimiz müşterilerimize feda olsun' diyen bir mekan bulduk. ıraklı bir amcanın çalıştırdığı küçük bir yerdi. radyoda arapça şarkılar çalıyordu. hatta mustafa sandal bile çaldı*.

rehavet mesaisine, ben de berlinde new york düşlerine daldım. polisiyenin ucuz olmaktan çıkıp edebiyata yürüyen tadı.

mekanın duvarında fazla büyük olmayan, beni garip bir biçimde etkileyen yağlı boya bir tablo vardı. tanıdıktı, ama nereden? fırtınanın ortasında büyük bir yelkenli gemi. ve uzakta bi fenerin ışığı. sanki o ışık bir umut ve her şey geminin o ışığa ulaşması ile mümkündü. soğuktu ve gemi boyunu aşan dalgalar arasında güçlükle ilerliyordu.

/aslında benim hatırladığım, turner'ın denizde kar fırtınası tablosuydu. ve aynı turner 'böyle bir manzaranın neye benzeyebileceğini göstermek istiyordum. bunun için bir geminin direğine kendimi sıkıca bağlattım. dört saat boyunca deniz ve kar tarafından kamçılandım. sağ çıkabildiğim takdirde böyle bir fırtınayı resmedebilmenin tek yolu buydu.' diye anlatır, denizde kar fırtınası tablosunun hikayesini./

hesabı ödeyip çıkarken amcamıza tabloyu sorduk. yaklaşık yirmi yıl önce bir sokak ressamından elli marka satın aldığını, ressamın tabloyu bizzat gözünün önünde yaptığını söyledi.

dışarı çıktığımızda rehavet'e dönüp, 'kuşkusuz bu amca, yirmi yıl önce de bizden büyüktü ve o zamanlar bir sokak ressamından yağlıboya tablo alabilecek kadar sanata duyarlıydı. acaba ne değişti de o tablo şimdi bir kafenin duvarını süslüyor? yaşlanmak, hayat mücadelesi denilen şey bizi de değiştirecek mi?' diye, sordum.

ya cevabı bilmiyordu ya da cevaptan korkuyordu.

sustuk.

peşi sıra sulu sepken başladı. geri dönmek yerine internet hizmeti olan, işletmecisinin türk olduğunu öğreneceğimiz bir italyan lokantasına oturduk.

*: şarkının adını yazmamışım, hatırlıyorum.